Artikel M. HOOFDSTUK I. - Algemene bepalingen
Voor de toepassing van deze omzendbrief wordt verstaan onder :
1° wet op de overheidsopdrachten : de van kracht zijnde wet betreffende overheidsopdrachten en bepaalde opdrachten voor werken, leveringen en diensten en haar uitvoeringsbesluiten.
2° sociale clausule : beding dat een doelstelling van opleiding of socio-professionele inschakeling nastreeft van laaggeschoolde werkzoekenden, leerlingen, stagiairs of cursisten, personen met een handicap of die gediscrimineerd worden;
3° sociale inschakelingsonderneming : het initiatief van sociale inschakeling als bedoeld in artikel 59 van de wet van 26 maart 1999 betreffende het Belgische actieplan voor werkgelegenheid 1998 en houdende diverse bepalingen.
In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest worden de volgende ondernemingen als sociale inschakelingsondernemingen beschouwd :
-> de ondernemingen van aangepast werk en de beschutte werkplaatsen;
-> de " ateliers de formation pour le travail ";
-> de plaatselijke initiatieven voor de ontwikkeling van de werkgelegenheid;
-> de inschakelingsondernemingen.
4° Bedrijfsopleiding :
* de beroepsopleiding als bedoeld in hoofdstuk IV van het besluit van de Executieve van de Franse Gemeenschap van 12 mei 1987 betreffende de beroepsopleiding;
* de beroepsopleiding als bedoeld in hoofdstuk III van titel III van het besluit van de Vlaamse Regering van 5 juni 2009 houdende de organisatie van de arbeidsbemiddeling en de beroepsopleiding.
Nederlands (NL)
Français (FR)
Titel
4 OKTOBER 2012. - Omzendbrief betreffende de sociale clausules in de overheidsopdrachten van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Titre
4 OCTOBRE 2012. - Circulaire relative aux clauses sociales dans les marchés publics de la Région de Bruxelles-Capitale
Documentinformatie
Numac: 2012031778
Datum: 2012-10-04
Info du document
Numac: 2012031778
Date: 2012-10-04
Tekst (1)
Texte (1)
Article M. CHAPITRE I. - Dispositions générales
Pour l'application de la présente circulaire, l'on entend par :
1° la loi sur les marchés publics : la loi en vigueur relative aux marchés publics et à certains marchés de travaux, de fournitures et de services ainsi que ses arrêtés d'exécution.
2° la clause sociale : stipulation poursuivant un objectif de formation ou d'insertion socioprofessionnelle de demandeurs d'emploi peu qualifiés, d'apprentis, de stagiaires ou d'apprenants, de personnes en situation de handicap ou de discrimination;
3° l'entreprise d'économie sociale d'insertion : l'initiative d'économie sociale d'insertion visée à l'article 59 de la loi du 26 mars 1999 relative au plan d'action belge pour l'emploi 1998 et portant des dispositions diverses.
En Région de Bruxelles-Capitale, les entreprises suivantes sont considérées comme des entreprises d'économie sociale d'insertion :
-> Les entreprises de travail adapté et les ateliers protégés;
-> Les ateliers de formation par le travail;
-> Les initiatives locales de développement de l'emploi;
-> Les entreprises d'insertion.
4° Formation en entreprise :
* la formation professionnelle visée au chapitre IV de l'arrêté de l'Exécutif de la Communauté française du 12 mai 1987 relatif à la formation professionnelle;
* la formation professionnelle visée au chapitre III du titre III de l'arrêté du Gouvernement flamand du 5 juin 2009 portant l'organisation du placement et de la formation professionnelle.
Pour l'application de la présente circulaire, l'on entend par :
1° la loi sur les marchés publics : la loi en vigueur relative aux marchés publics et à certains marchés de travaux, de fournitures et de services ainsi que ses arrêtés d'exécution.
2° la clause sociale : stipulation poursuivant un objectif de formation ou d'insertion socioprofessionnelle de demandeurs d'emploi peu qualifiés, d'apprentis, de stagiaires ou d'apprenants, de personnes en situation de handicap ou de discrimination;
3° l'entreprise d'économie sociale d'insertion : l'initiative d'économie sociale d'insertion visée à l'article 59 de la loi du 26 mars 1999 relative au plan d'action belge pour l'emploi 1998 et portant des dispositions diverses.
En Région de Bruxelles-Capitale, les entreprises suivantes sont considérées comme des entreprises d'économie sociale d'insertion :
-> Les entreprises de travail adapté et les ateliers protégés;
-> Les ateliers de formation par le travail;
-> Les initiatives locales de développement de l'emploi;
-> Les entreprises d'insertion.
4° Formation en entreprise :
* la formation professionnelle visée au chapitre IV de l'arrêté de l'Exécutif de la Communauté française du 12 mai 1987 relatif à la formation professionnelle;
* la formation professionnelle visée au chapitre III du titre III de l'arrêté du Gouvernement flamand du 5 juin 2009 portant l'organisation du placement et de la formation professionnelle.
HOOFDSTUK II. - Definitie van sociale clausules
De sociale clausules beogen - door middel van het uitvoeren van een opdracht - de onderneming op te roepen deel te nemen aan een dynamiek van socio-professionele inschakeling. Aangezien de nagestreefde sociale doelstellingen tewerkstelling, opleiding of inschakeling door werk zijn, kan het gebruik van overheidsopdrachten als instrument voor sociaal beleid op twee verschillende manieren begrepen worden :
- ofwel beoogt de maatregel ondernemingen te begunstigen die speciale acties ten gunste van de werkgelegenheid voeren;
- ofwel komt de maatregel rechtstreeks ten goede aan een min of meer kwetsbaar doelpubliek op de arbeidsmarkt.
Aldus zal een sociale clausule over het algemeen :
- voorzien in de aanwerving van werkzoekenden door de aannemer, leverancier of dienstenverlener : de beoogde doelstelling is dan het bieden van beroepservaring die een betere verankering op de arbeidsmarkt garandeert (zie hoofdstuk IV, 2, 2.1 en 2.2);
- of de opdracht voorbehouden aan een sociale inschakelingsonderneming waarvan de socio-professionele herinschakeling het maatschappelijk oogmerk is (zie hoofdstuk IV, 2, 2.3.);
- of een deel van een opdracht uitbesteden aan een sociale inschakelingsonderneming waarvan de socio-professionele herinschakeling het maatschappelijk oogmerk is (zie hoofdstuk IV, 2, 2.4);
- of voorzien in een opleiding van werkzoekenden waardoor de aannemer, leverancier of dienstenverlener een operator van hun beroepsinschakeling wordt (zie hoofdstuk IV, 2, 2.5.).
De sociale clausules beogen - door middel van het uitvoeren van een opdracht - de onderneming op te roepen deel te nemen aan een dynamiek van socio-professionele inschakeling. Aangezien de nagestreefde sociale doelstellingen tewerkstelling, opleiding of inschakeling door werk zijn, kan het gebruik van overheidsopdrachten als instrument voor sociaal beleid op twee verschillende manieren begrepen worden :
- ofwel beoogt de maatregel ondernemingen te begunstigen die speciale acties ten gunste van de werkgelegenheid voeren;
- ofwel komt de maatregel rechtstreeks ten goede aan een min of meer kwetsbaar doelpubliek op de arbeidsmarkt.
Aldus zal een sociale clausule over het algemeen :
- voorzien in de aanwerving van werkzoekenden door de aannemer, leverancier of dienstenverlener : de beoogde doelstelling is dan het bieden van beroepservaring die een betere verankering op de arbeidsmarkt garandeert (zie hoofdstuk IV, 2, 2.1 en 2.2);
- of de opdracht voorbehouden aan een sociale inschakelingsonderneming waarvan de socio-professionele herinschakeling het maatschappelijk oogmerk is (zie hoofdstuk IV, 2, 2.3.);
- of een deel van een opdracht uitbesteden aan een sociale inschakelingsonderneming waarvan de socio-professionele herinschakeling het maatschappelijk oogmerk is (zie hoofdstuk IV, 2, 2.4);
- of voorzien in een opleiding van werkzoekenden waardoor de aannemer, leverancier of dienstenverlener een operator van hun beroepsinschakeling wordt (zie hoofdstuk IV, 2, 2.5.).
CHAPITRE II. - Définition des clauses sociales
Les clauses sociales visent - à travers la réalisation d'un marché - à demander à l'entreprise de participer à une dynamique d'insertion socioprofessionnelle. Dès lors que les objectifs sociaux poursuivis sont l'emploi, la formation ou l'insertion par le travail, l'utilisation des marchés publics comme instrument de politique sociale peut se concevoir de deux façons différentes :
- soit la mesure vise à favoriser des entreprises qui mènent des actions particulières en faveur de l'emploi;
- soit la mesure bénéficie directement à un public cible défini qui est plus ou moins fragilisé sur le marché de l'emploi.
L'objet d'une clause sociale sera généralement :
- soit de prévoir l'embauche de demandeurs d'emploi par l'entreprise adjudicataire : l'objectif visé est alors d'offrir une expérience professionnelle assurant un meilleur ancrage sur le marché du travail (voir chapitre IV, 2, 2.1 et 2.2.);
- soit de réserver le marché à une entreprise d'économie sociale dont l'objet social est la réinsertion socioprofessionnelle (voir chapitre IV, 2, 2.3.);
- soit de sous traiter une partie d'un marché à une entreprise d'économie sociale dont l'objet social est la réinsertion socioprofessionnelle (voir chapitre IV, 2, 2.4.);
- soit de prévoir une formation pour les demandeurs d'emploi, l'entreprise adjudicataire devenant ainsi un opérateur dans leur insertion professionnelle (voir chapitre IV, 2, 2.5.).
Les clauses sociales visent - à travers la réalisation d'un marché - à demander à l'entreprise de participer à une dynamique d'insertion socioprofessionnelle. Dès lors que les objectifs sociaux poursuivis sont l'emploi, la formation ou l'insertion par le travail, l'utilisation des marchés publics comme instrument de politique sociale peut se concevoir de deux façons différentes :
- soit la mesure vise à favoriser des entreprises qui mènent des actions particulières en faveur de l'emploi;
- soit la mesure bénéficie directement à un public cible défini qui est plus ou moins fragilisé sur le marché de l'emploi.
L'objet d'une clause sociale sera généralement :
- soit de prévoir l'embauche de demandeurs d'emploi par l'entreprise adjudicataire : l'objectif visé est alors d'offrir une expérience professionnelle assurant un meilleur ancrage sur le marché du travail (voir chapitre IV, 2, 2.1 et 2.2.);
- soit de réserver le marché à une entreprise d'économie sociale dont l'objet social est la réinsertion socioprofessionnelle (voir chapitre IV, 2, 2.3.);
- soit de sous traiter une partie d'un marché à une entreprise d'économie sociale dont l'objet social est la réinsertion socioprofessionnelle (voir chapitre IV, 2, 2.4.);
- soit de prévoir une formation pour les demandeurs d'emploi, l'entreprise adjudicataire devenant ainsi un opérateur dans leur insertion professionnelle (voir chapitre IV, 2, 2.5.).
HOOFDSTUK III. - Toepassingsgebied van de omzendbrief
1. De betrokken besturen
De bedoelde openbare besturen zijn alle besturen die functioneel afhangen van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering. De omzendbrief beoogt met name :
* Net Brussel - Gewestelijk Agentschap voor Netheid;
* Centrum voor Informatica voor het Brussels Gewest;
* Leefmilieu Brussel - Brussels Instituut voor Milieubeheer;
* Inoviris - Instituut ter bevordering van het wetenschappelijk onderzoek en de innovatie van Brussel;
* De Brusselse Hoofdstedelijke Dienst voor Brandbestrijding en Dringende Medische Hulp;
* Actiris - Brusselse Gewestelijke Dienst voor Arbeidsbemiddeling;
* Brusselse Gewestelijke Huisvestingsmaatschappij;
* Haven van Brussel;
* Economische en Sociale Raad voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest;
* Gewestelijke Ontwikkelingsmaatschappij voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest;
* Maatschappij voor Intercommunaal Vervoer te Brussel;
* Brusselse Maatschappij voor Waterbeheer;
* Maatschappij voor de Verwerving van Vastgoed;
* Brussels Waarborgfonds;
* Brussels Agentschap voor de Onderneming;
* Brussel Internationaal Toerisme en Congressen;
* Ministerie van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.
De Regering beveelt de gemeenten, O.C.M.W., intercommunales en gemengde structuren aan om deze omzendbrief toe te passen om de samenwerking inzake socio-professionele inschakeling te versterken.
2. De betrokken personen
Binnen elk bestuur beoogt deze omzendbrief in de eerste plaats de volgende personen :
a) het leidinggevend personeel, dit wil zeggen de secretaris-generaal, de algemeen directeuren, adjunct-secretaris-generaal, adjunct-directeuren-generaal, algemeen bestuurders, adjunct-algemeen bestuurders,...
b) de betrokken sectorale verantwoordelijken, dit wil zeggen verantwoordelijken voor de aankoop en het onderhoud van werken, leveringen en diensten waarop deze omzendbrief betrekking heeft.
De Regering beveelt elk bestuur aan om, binnen de 3 maanden van zijn bekendmaking, een aanspreekpunt aan te duiden om deze omzendbrief tot uitvoering te brengen. Deze persoon zal over een functiebeschrijving beschikken waarin de essentie van de strategische coördinatieopdracht van deze omzendbrief vervat zit. Hij zal beschikken over een urenkrediet om de omzendbrief uit te voeren en toe te passen. Deze persoon zal zodanig bij het kader van de instelling worden aangesteld dat hij onder de rechtstreekse of onrechtstreekse verantwoordelijkheid van de algemene directie transversaal en coördinerend te werk kan gaan. Indien deze persoon het bestuur verlaat wordt hij vervangen. De naam en telefonische gegevens en e-mailadres van deze verantwoordelijke(n) worden aan de bevoegde dienst van Actiris aan meegedeeld waardoor ze aan de opleidingen kunnen deelnemen.
3. De betrokken opdrachten
3.1. De overheidsopdrachten voor aanneming van diensten en concessieovereenkomsten van diensten.
De opdrachten voor aanneming van diensten en concessieovereenkomsten die relevant zijn voor de opname van sociale clausules zijn de opdrachten voor aanneming van diensten waarvan het bedrag 125.000 EUR btw niet inbegrepen overschrijdt.
De relevante opdrachten voor de sociale clausules zijn meer bepaald :
* de aanleg en het onderhoud van groene ruimten;
* de gewone of evenementcatering, schoolmaaltijden en exploitatie van bedrijfsrestaurants;
* de inzameling, het beheer en de verwerking van afval;
* de schoonmaak van bureaus, ramen, werven, stadsreiniging en het verwijderen van graffiti, enz.;
* het drukwerk;
* de postreclame en het sorteren;
* het geautomatiseerd archiveren;
* de opdrachten waarvoor secretariaatsdiensten nodig zijn (consultancy, advies, bijstand, enz.);
* het technisch onderhoud, HVAC, enz.
De aandacht wordt gevestigd op de opdrachten voor aanneming van diensten waarvoor bijzondere collectieve arbeidsovereenkomsten gelden, bijvoorbeeld in de schoonmaaksector, krachtens dewelke bij wisseling van onderhoudscontract de nieuwe aannemer het personeel van de oude opdracht dient over te nemen en gedurende in beginsel 6 maanden moet in dienst houden. Ofwel moet de sociale clausule in dat geval aangepast worden, ofwel gelden de verplichtingen van de sociale clausules pas na de periode van 6 maanden van overname van het personeel.
3.2. De opdrachten voor aanneming van leveringen
De opdrachten voor aanneming van leveringen die deze omzendbrief beoogt zijn de opdrachten voor aanneming van leveringen waarvan het bedrag 22.000 EUR btw niet inbegrepen overschrijdt.
3.3. De opdrachten voor aanneming van werken
De opdrachten en concessies voor werken relevant voor deze omzendbrief zijn de opdrachten voor de aanneming van werken waarvan het bedrag 125.000 EUR btw niet inbegrepen overschrijdt.
De relevante opdrachten voor de sociale clausules zijn meer bepaald :
* de constructie van gebouwen;
* de renovatie van gebouwen;
* de burgerlijke bouwkunde;
* de rioolwerken en -renovatie;
* de wegenwerken, renovatie van leidingen, van constructies, bestrating;
* de afbraak van gebouwen.
De sociale clausules worden daarentegen vermeden in kortlopende overheidsopdrachten (geraamd op minder dan 20 werkdagen) of zeer technische opdrachten (bijvoorbeeld, de percelen liften).
3.4. De onderhandelingsprocedure zonder bekendmaking
De aanbestedende overheden worden uitgenodigd in de procedures die geen bekendmaking vereisen, om de sociale inschakelingsondernemingen te raadplegen.
1. De betrokken besturen
De bedoelde openbare besturen zijn alle besturen die functioneel afhangen van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering. De omzendbrief beoogt met name :
* Net Brussel - Gewestelijk Agentschap voor Netheid;
* Centrum voor Informatica voor het Brussels Gewest;
* Leefmilieu Brussel - Brussels Instituut voor Milieubeheer;
* Inoviris - Instituut ter bevordering van het wetenschappelijk onderzoek en de innovatie van Brussel;
* De Brusselse Hoofdstedelijke Dienst voor Brandbestrijding en Dringende Medische Hulp;
* Actiris - Brusselse Gewestelijke Dienst voor Arbeidsbemiddeling;
* Brusselse Gewestelijke Huisvestingsmaatschappij;
* Haven van Brussel;
* Economische en Sociale Raad voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest;
* Gewestelijke Ontwikkelingsmaatschappij voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest;
* Maatschappij voor Intercommunaal Vervoer te Brussel;
* Brusselse Maatschappij voor Waterbeheer;
* Maatschappij voor de Verwerving van Vastgoed;
* Brussels Waarborgfonds;
* Brussels Agentschap voor de Onderneming;
* Brussel Internationaal Toerisme en Congressen;
* Ministerie van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.
De Regering beveelt de gemeenten, O.C.M.W., intercommunales en gemengde structuren aan om deze omzendbrief toe te passen om de samenwerking inzake socio-professionele inschakeling te versterken.
2. De betrokken personen
Binnen elk bestuur beoogt deze omzendbrief in de eerste plaats de volgende personen :
a) het leidinggevend personeel, dit wil zeggen de secretaris-generaal, de algemeen directeuren, adjunct-secretaris-generaal, adjunct-directeuren-generaal, algemeen bestuurders, adjunct-algemeen bestuurders,...
b) de betrokken sectorale verantwoordelijken, dit wil zeggen verantwoordelijken voor de aankoop en het onderhoud van werken, leveringen en diensten waarop deze omzendbrief betrekking heeft.
De Regering beveelt elk bestuur aan om, binnen de 3 maanden van zijn bekendmaking, een aanspreekpunt aan te duiden om deze omzendbrief tot uitvoering te brengen. Deze persoon zal over een functiebeschrijving beschikken waarin de essentie van de strategische coördinatieopdracht van deze omzendbrief vervat zit. Hij zal beschikken over een urenkrediet om de omzendbrief uit te voeren en toe te passen. Deze persoon zal zodanig bij het kader van de instelling worden aangesteld dat hij onder de rechtstreekse of onrechtstreekse verantwoordelijkheid van de algemene directie transversaal en coördinerend te werk kan gaan. Indien deze persoon het bestuur verlaat wordt hij vervangen. De naam en telefonische gegevens en e-mailadres van deze verantwoordelijke(n) worden aan de bevoegde dienst van Actiris aan meegedeeld waardoor ze aan de opleidingen kunnen deelnemen.
3. De betrokken opdrachten
3.1. De overheidsopdrachten voor aanneming van diensten en concessieovereenkomsten van diensten.
De opdrachten voor aanneming van diensten en concessieovereenkomsten die relevant zijn voor de opname van sociale clausules zijn de opdrachten voor aanneming van diensten waarvan het bedrag 125.000 EUR btw niet inbegrepen overschrijdt.
De relevante opdrachten voor de sociale clausules zijn meer bepaald :
* de aanleg en het onderhoud van groene ruimten;
* de gewone of evenementcatering, schoolmaaltijden en exploitatie van bedrijfsrestaurants;
* de inzameling, het beheer en de verwerking van afval;
* de schoonmaak van bureaus, ramen, werven, stadsreiniging en het verwijderen van graffiti, enz.;
* het drukwerk;
* de postreclame en het sorteren;
* het geautomatiseerd archiveren;
* de opdrachten waarvoor secretariaatsdiensten nodig zijn (consultancy, advies, bijstand, enz.);
* het technisch onderhoud, HVAC, enz.
De aandacht wordt gevestigd op de opdrachten voor aanneming van diensten waarvoor bijzondere collectieve arbeidsovereenkomsten gelden, bijvoorbeeld in de schoonmaaksector, krachtens dewelke bij wisseling van onderhoudscontract de nieuwe aannemer het personeel van de oude opdracht dient over te nemen en gedurende in beginsel 6 maanden moet in dienst houden. Ofwel moet de sociale clausule in dat geval aangepast worden, ofwel gelden de verplichtingen van de sociale clausules pas na de periode van 6 maanden van overname van het personeel.
3.2. De opdrachten voor aanneming van leveringen
De opdrachten voor aanneming van leveringen die deze omzendbrief beoogt zijn de opdrachten voor aanneming van leveringen waarvan het bedrag 22.000 EUR btw niet inbegrepen overschrijdt.
3.3. De opdrachten voor aanneming van werken
De opdrachten en concessies voor werken relevant voor deze omzendbrief zijn de opdrachten voor de aanneming van werken waarvan het bedrag 125.000 EUR btw niet inbegrepen overschrijdt.
De relevante opdrachten voor de sociale clausules zijn meer bepaald :
* de constructie van gebouwen;
* de renovatie van gebouwen;
* de burgerlijke bouwkunde;
* de rioolwerken en -renovatie;
* de wegenwerken, renovatie van leidingen, van constructies, bestrating;
* de afbraak van gebouwen.
De sociale clausules worden daarentegen vermeden in kortlopende overheidsopdrachten (geraamd op minder dan 20 werkdagen) of zeer technische opdrachten (bijvoorbeeld, de percelen liften).
3.4. De onderhandelingsprocedure zonder bekendmaking
De aanbestedende overheden worden uitgenodigd in de procedures die geen bekendmaking vereisen, om de sociale inschakelingsondernemingen te raadplegen.
CHAPITRE III. - Champ d'application de la circulaire
1. Les administrations concernées
Les administrations publiques visées sont toutes les administrations qui dépendent fonctionnellement du Gouvernement de la Région de Bruxelles-Capitale. Sont notamment visés par la présente circulaire :
* Bruxelles-Propreté - Agence régionale pour la Propreté;
* Le Centre d'Informatique pour la Région bruxelloise;
* Bruxelles Environnement - Institut bruxellois pour la Gestion de l'Environnement;
* Inoviris - Institut d'Encouragement de la Recherche scientifique et de l'Innovation de Bruxelles;
* Le Service d'Incendie et d'Aide médicale urgente de la Région de Bruxelles-Capitale;
* Actiris - Office régional bruxellois de l'Emploi;
* La Société du Logement de la Région de Bruxelles-Capitale;
* Le Port de Bruxelles;
* Le Conseil économique et social de la Région de Bruxelles-Capitale;
* La Société de Développement pour la Région de Bruxelles-Capitale;
* La Société des Transports intercommunaux de Bruxelles;
* La Société bruxelloise de Gestion de l'Eau;
* La Société d'Acquisition foncière;
* Le Fonds bruxellois de Garantie;
* L'Agence bruxelloise pour l'Entreprise;
* Bruxelles International Tourisme et Congrès;
* Le Ministère de la Région de Bruxelles-Capitale.
Le Gouvernement recommande aux Communes, C.P.A.S., intercommunales et aux structures mixtes d'appliquer la présente circulaire afin d'amplifier les synergies en matière d'insertion socioprofessionnelle.
2. Les personnes concernées
Au sein de chaque administration, sont en premier lieu concernés par la présente circulaire :
a) le personnel dirigeant, c'est-à-dire le secrétaire général, les directeurs généraux, secrétaire général adjoint, directeurs généraux adjoints, administrateurs généraux, administrateurs généraux adjoints,...
b) les responsables sectoriels concernés, à savoir les responsables des achats et de la maintenance des ouvrages, fournitures et services concernés par la présente circulaire.
Le Gouvernement recommande à chaque administration de désigner, dans les 3 mois de la publication de cette circulaire, une personne ressource pour mettre en place le contenu de cette circulaire. Cette personne disposera d'une description de fonction reprenant l'essentiel de la mission de coordination de la stratégie de cette circulaire et disposera d'un capital horaire, pour mettre en oeuvre et appliquer le contenu de cette circulaire. Cette personne sera affectée au cadre de l'institution d'une manière qui lui permettra un travail transversal et de coordination sous la responsabilité directe ou indirecte de la Direction générale. En cas de départ de celle-ci, les organismes concernés veilleront à la remplacer. Le nom et les coordonnées téléphoniques et l'adresse mail de ce/ces responsable(s) sont communiqués au service compétent d'Actiris permettant ainsi leur participation aux formations.
3. Les marchés concernés
3.1. Les marchés de services et concessions de services
Les marchés et concessions de services pertinents pour l'inclusion de clauses sociales sont les marchés de services dont le montant dépasse 125.000 EUR H.T.V.A.
Les marchés pertinents pour les clauses sociales sont, notamment :
* La création et l'entretien d'espaces verts;
* Le catering événementiel ou régulier, repas scolaires et exploitation des restaurants d'entreprise;
* La collecte, la gestion et le traitement des déchets;
* Le nettoyage de bureaux, de vitres, de chantiers, nettoyage urbain et détachage, etc;
* L'imprimerie;
* Le publipostage et le routage;
* L'archivage électronique;
* Les marchés nécessitant des services de secrétariat (consultance, conseil, assistance, etc);
* La maintenance technique, HVAC, etc...;
Une attention particulière est accordée aux marchés de services qui sont soumis à des conventions collectives de travail particulières comme celle du secteur du nettoyage, en vertu de laquelle le nouvel adjudicataire doit, à l'occasion du transfert du contrat d'entretien, en principe reprendre le personnel de l'ancien marché et le garder durant 6 mois. Soit dans ce cas, la clause sociale est adaptée, soit la clause sociale n'est effective qu'après la période de 6 mois de reprise du personnel.
3.2. Les marchés de fournitures
Les marchés de fournitures concernés par la présente circulaire sont les marchés de fournitures dont le montant dépasse 22.000 EUR H.T.V.A.
3.3. Les marchés de travaux
Les marchés et concessions de travaux pertinents par la présente circulaire sont les marchés de travaux dont le montant dépasse 125.000 EUR H.T.V.A.
Les marchés pertinents pour les clauses sociales sont, notamment :
* La construction de bâtiments;
* La rénovation de bâtiments;
* Le génie civil;
* Les travaux et la rénovation de l'égouttage;
* Les travaux de voirie, de rénovation des impétrants, d'ouvrages d'art, de pavages;
* La déconstruction de bâtiments.
On évitera par contre les clauses sociales dans les marchés trop courts (estimés à moins de 20 jours ouvrables) et dans les marchés trop techniques (par exemple, les lots ascenseurs ).
3.4. Les marchés par procédure négociée sans publicité
Les pouvoirs adjudicateurs, sont invités dans les procédures ne requérant pas de publication, à consulter les entreprises d'économie sociale.
1. Les administrations concernées
Les administrations publiques visées sont toutes les administrations qui dépendent fonctionnellement du Gouvernement de la Région de Bruxelles-Capitale. Sont notamment visés par la présente circulaire :
* Bruxelles-Propreté - Agence régionale pour la Propreté;
* Le Centre d'Informatique pour la Région bruxelloise;
* Bruxelles Environnement - Institut bruxellois pour la Gestion de l'Environnement;
* Inoviris - Institut d'Encouragement de la Recherche scientifique et de l'Innovation de Bruxelles;
* Le Service d'Incendie et d'Aide médicale urgente de la Région de Bruxelles-Capitale;
* Actiris - Office régional bruxellois de l'Emploi;
* La Société du Logement de la Région de Bruxelles-Capitale;
* Le Port de Bruxelles;
* Le Conseil économique et social de la Région de Bruxelles-Capitale;
* La Société de Développement pour la Région de Bruxelles-Capitale;
* La Société des Transports intercommunaux de Bruxelles;
* La Société bruxelloise de Gestion de l'Eau;
* La Société d'Acquisition foncière;
* Le Fonds bruxellois de Garantie;
* L'Agence bruxelloise pour l'Entreprise;
* Bruxelles International Tourisme et Congrès;
* Le Ministère de la Région de Bruxelles-Capitale.
Le Gouvernement recommande aux Communes, C.P.A.S., intercommunales et aux structures mixtes d'appliquer la présente circulaire afin d'amplifier les synergies en matière d'insertion socioprofessionnelle.
2. Les personnes concernées
Au sein de chaque administration, sont en premier lieu concernés par la présente circulaire :
a) le personnel dirigeant, c'est-à-dire le secrétaire général, les directeurs généraux, secrétaire général adjoint, directeurs généraux adjoints, administrateurs généraux, administrateurs généraux adjoints,...
b) les responsables sectoriels concernés, à savoir les responsables des achats et de la maintenance des ouvrages, fournitures et services concernés par la présente circulaire.
Le Gouvernement recommande à chaque administration de désigner, dans les 3 mois de la publication de cette circulaire, une personne ressource pour mettre en place le contenu de cette circulaire. Cette personne disposera d'une description de fonction reprenant l'essentiel de la mission de coordination de la stratégie de cette circulaire et disposera d'un capital horaire, pour mettre en oeuvre et appliquer le contenu de cette circulaire. Cette personne sera affectée au cadre de l'institution d'une manière qui lui permettra un travail transversal et de coordination sous la responsabilité directe ou indirecte de la Direction générale. En cas de départ de celle-ci, les organismes concernés veilleront à la remplacer. Le nom et les coordonnées téléphoniques et l'adresse mail de ce/ces responsable(s) sont communiqués au service compétent d'Actiris permettant ainsi leur participation aux formations.
3. Les marchés concernés
3.1. Les marchés de services et concessions de services
Les marchés et concessions de services pertinents pour l'inclusion de clauses sociales sont les marchés de services dont le montant dépasse 125.000 EUR H.T.V.A.
Les marchés pertinents pour les clauses sociales sont, notamment :
* La création et l'entretien d'espaces verts;
* Le catering événementiel ou régulier, repas scolaires et exploitation des restaurants d'entreprise;
* La collecte, la gestion et le traitement des déchets;
* Le nettoyage de bureaux, de vitres, de chantiers, nettoyage urbain et détachage, etc;
* L'imprimerie;
* Le publipostage et le routage;
* L'archivage électronique;
* Les marchés nécessitant des services de secrétariat (consultance, conseil, assistance, etc);
* La maintenance technique, HVAC, etc...;
Une attention particulière est accordée aux marchés de services qui sont soumis à des conventions collectives de travail particulières comme celle du secteur du nettoyage, en vertu de laquelle le nouvel adjudicataire doit, à l'occasion du transfert du contrat d'entretien, en principe reprendre le personnel de l'ancien marché et le garder durant 6 mois. Soit dans ce cas, la clause sociale est adaptée, soit la clause sociale n'est effective qu'après la période de 6 mois de reprise du personnel.
3.2. Les marchés de fournitures
Les marchés de fournitures concernés par la présente circulaire sont les marchés de fournitures dont le montant dépasse 22.000 EUR H.T.V.A.
3.3. Les marchés de travaux
Les marchés et concessions de travaux pertinents par la présente circulaire sont les marchés de travaux dont le montant dépasse 125.000 EUR H.T.V.A.
Les marchés pertinents pour les clauses sociales sont, notamment :
* La construction de bâtiments;
* La rénovation de bâtiments;
* Le génie civil;
* Les travaux et la rénovation de l'égouttage;
* Les travaux de voirie, de rénovation des impétrants, d'ouvrages d'art, de pavages;
* La déconstruction de bâtiments.
On évitera par contre les clauses sociales dans les marchés trop courts (estimés à moins de 20 jours ouvrables) et dans les marchés trop techniques (par exemple, les lots ascenseurs ).
3.4. Les marchés par procédure négociée sans publicité
Les pouvoirs adjudicateurs, sont invités dans les procédures ne requérant pas de publication, à consulter les entreprises d'économie sociale.
HOOFDSTUK IV. - Het wettelijk kader voor de opname van sociale clausules in de overheidsopdrachten
1. Waar de criteria invoegen ?
Worden enkel bedoeld in deze omzendbrief de sociale clausules voor inschakeling en opleiding, met het oog op het aanmoedigen van de socio-professionele inschakeling. Andere vormen van sociale clausules die andere thema's behelzen, bestaan maar worden in deze omzendbrief niet uiteengezet (clausule gekoppeld aan de genderdimensie, aan de naleving van de fundamentele arbeidsnormen, enz).
Het wettelijk kader laat toe om in verschillende stadia van de procedure sociale clausules in het bijzonder bestek op te nemen. Elk type van sociale clausule wordt met zijn rechtsgronden en zijn werkwijze nader omschreven.
2. Types van sociale clausules
2.1. Sociale clausule van inschakeling voor de opdrachten voor aanneming van werken van 750.000 EUR en meer.
Voorstelling
Het besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering van 22 april 1999 houdende oplegging van sociale clausules bij de toewijzing van overheidsopdrachten in het raam van de uitvoering van investeringen van openbaar nut bepaalt dat :
" Elke aanvraag om principiële instemming met de toekenning van een subsidie, genoemd in artikel 22, § 1, vijfde lid, 2°, van de ordonnantie van 16 juli 1998 betreffende de
toekenning van subsidies om investeringen van openbaar nut aan te moedigen met betrekking tot een opdracht voor aanneming van werken waarvan het geraamde bedrag (750.000 EUR) of meer bedraagt, de belasting over de toegevoegde waarde niet inbegrepen, en waarvan de duur van de werkzaamheden op minstens zestig werkdagen wordt geraamd, is alleen ontvankelijk als de overeenkomst voor aanneming van werken een clausule bevat die de inschrijvers verplicht om werkzoekenden in dienst te nemen die bij de Brusselse Gewestelijke Dienst voor Arbeidsbemiddeling ingeschreven zijn. "
Deze vorm van sociale clausule vindt zijn grondslag in artikel 18bis, § 1, van de wet van 24 december 1993 betreffende de overheidsopdrachten en sommige opdrachten voor aanneming van werken, leveringen en diensten dat bepaalt dat :
" Een aanbestedende overheid kan, overeenkomstig de beginselen van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, uitvoeringsvoorwaarden inzake overheidsopdrachten opleggen die het mogelijk maken rekening te houden met sociale en ethische doelstellingen, alsook uitvoeringsvoorwaarden inzake de verplichting tot het verstrekken van opleidingen aan werklozen en jongeren of rekening te houden met de verplichting tot het naleven, in hoofdzaak, van de bepalingen van de basisconventies van de Internationale Arbeidsorganisatie, in de veronderstelling dat die niet reeds worden toegepast in het land van oorsprong van de kandidaat of inschrijver. "
Werkwijze
Opdat de sociale clausule voldoende nauwkeurig zou zijn, is het raadzaam de bevoegde dienst van Actiris in te lichten zodra het bijzonder bestek wordt opgesteld, en wel ten laatste bij de goedkeuring van het bijzonder bestek en van de gunningswijze door het bevoegde beheersorgaan.
Bij de voorlopige oplevering van de werken, laat de aanbestedende overheid het evaluatieformulier van de voorziening " sociale clausule " door de opdrachtnemer invullen en maakt het aan de bevoegde dienst van Actiris over.
2.2. Sociale clausule van inschakeling voor de opdrachten voor aanneming van werken of van diensten tussen 125.000 EUR en 750.000 EUR
Voorstelling
Het is aanbevolen om hetzelfde dispositif als in 2.1. punt aan te wenden voor de opdrachten voor de aanneming van diensten en de aanneming van werken tussen 125.000 en 750.000 EUR.
Werkwijze
Opdat de sociale clausule voldoende nauwkeurig zou zijn, is het raadzaam de bevoegde dienst van Actiris in te lichten zodra het bijzonder bestek wordt opgesteld, en wel ten laatste bij de goedkeuring van het bijzonder bestek en van de gunningswijze door het bevoegde beheersorgaan.
Bij de voorlopige oplevering van de werken, laat de aanbestedende overheid het evaluatieformulier van de voorziening " sociale clausule " door de opdrachtnemer invullen en maakt het aan de bevoegde dienst van Actiris over.
2.3. Voorbehouden van opdrachten of van percelen aan de sociale inschakelingseconomie
Voorstelling
De wetgever laat toe om een opdracht aan sociale inschakelingsondernemingen 'voor te behouden'. De wet op de overheidsopdrachten biedt de mogelijkheid, voor de aanbestedende overheid, de deelname aan een gunningsprocedure van overheidsopdrachten aan beschutte werkplaatsen en sociale inschakelingsondernemingen voor te behouden. Met andere woorden, enkel de inschrijvingen door sociale inschakelingsondernemingen zullen geanalyseerd worden. Het gaat om een kwalitatief selectiecriterium.
Dit kwalitatief selectiecriterium is echter slechts mogelijk wanneer het geraamde bedrag van prestaties lager is dan de drempels * voor Europese bekendmaking.
* Voor de klassieke sectoren bedraagt de bekendmakingsdrempel ingesteld door Europese richtlijnen momenteel 5.000.000 EUR voor aanneming van werken en 200.000 EUR voor aanneming van leveringen of voor aanneming van diensten. Hij wordt regelmatig door de Eerste Minister van de federale Regering geactualiseerd. Er bestaat één uitzondering betreffende de beschutte werkplaatsen : het is wettelijk mogelijk om een opdracht die de Europese bekendmakingsdrempels overschrijdt aan beschutte werkplaatsen voor te behouden. Deze mogelijkheid kan slechts gebruikt worden voor zover en in de mate dat ze haalbaar is : de aanbestedende overheid gaat daartoe na of er voor het geraamde bedrag van de opdracht daadwerkelijke mededinging kan bestaan in het economisch bekken waar de mededinging in beginsel dient te spelen.
Voor de opdrachten met percelen kan de aanbestedende overheid ook beslissen om één of verschillende percelen aan sociale inschakelingsondernemingen voor te behouden. De eerdere overwegingen zijn ook hier van toepassing. Het geraamde bedrag van elk perceel mag echter niet gelijk aan of hoger dan de Europese drempels zijn.
Werkwijze
De procedure ter voorbehouding van de opdracht aan de sociale inschakelingseconomie is eenvoudig. Zo gaat het om dezelfde procedure als een normale overheidsopdracht, met dien verstande dat de aankondiging van de opdracht en het bijzonder bestek bovendien vermelden dat :
" de deelname aan een gunningsprocedure van een overheidsopdracht wordt voorbehouden aan sociale inschakelingsondernemingen zoals bepaald in artikel 59 van de wet van 26 maart 1999. "
In het bestek voegt men eveneens deze clausule toe betreffende de documenten die het inschrijvingsdossier moeten vergezellen :
" Stalen, documenten en attesten aan de offerte toe te voegen : de documenten die de erkenning als beschutte werkplaats of sociaal inschakelingsinitiatief aantonen als bedoeld in artikel 59 van de wet van 26 maart 1999 betreffende het Belgisch actieplan voor de werkgelegenheid 1998 en houdende diverse bepalingen. Indien een offerte door een onderneming uit een andere lidstaat wordt ingediend, moet deze het bewijs leveren dat ze aan gelijkwaardige voorwaarden van haar land van oorsprong beantwoordt. "
Krachtens de bepalingen van de wet van 20 maart 1991 houdende regeling van de erkenning van aannemers van werken, behalve de opdrachten voor aanneming van werken lager dan 50.000 exclusief btw in ondercategorie of lager dan 75.000 excl. btw in algemene categorie, moeten de sociale inschakelingsondernemingen, willen ze een overheidsopdracht voor werken toegewezen kunnen krijgen, voorafgaand over een erkenning beschikken, afhankelijk van de categorie van de werken en de financiële bedragen die in het spel zijn. Meestal beperken deze ondernemingen zich tot klasse 1 of klasse 2. Voorbehouden opdrachten zullen slechts haalbaar zijn op voorwaarde dat de opdracht een mededinging in de overeenstemmende klassen biedt.
De wetgever verplicht de openbare aankoper om verschillende ondernemingen te raadplegen, zelfs al gaat het om een voorbehouden opdracht. In de praktijk is het wenselijk, zelfs in de onderhandelingsprocedures zonder bekendmaking en ook voor de bestellingen per bestelbons, om minimum drie ondernemingen te raadplegen.
Er wordt ook over gewaakt dat de uitvoeringstermijnen van de werven enigszins worden verlengd opdat inschakeling en opleiding hun plaats zouden vinden op de werf. De ervaringen met dat soort van overheidsopdrachten zijn bemoedigend aangezien de werkzoekenden op stage volgens de regel van de kunst door bekwame opleiders omkaderd worden. De aanbestedende overheid is zo zeker dat haar werven met grote technische vakkundigheid worden volbracht.
De aanbestedende overheid wordt verzocht om de bevoegde dienst van Actiris in te lichten over de opgestarte voorbehouden opdrachten. Ze stuurt daartoe een afschrift van het bijzonder bestek.
2.4. Sociale clausule die uitbesteding aan de sociale inschakelingseconomie mogelijk maakt als alternatief van de sociale clausule van inschakeling
Voorstelling
Deze sociale clausule die een uitvoeringsvoorwaarde is, bepaalt dat de opleidings- en inschakelingsinspanning door de aannemer via het in " onderaanneming " plaatsen van een deel van de opdracht bij een sociale inschakelingsonderneming kan worden verwezenlijkt, of volbracht kan worden door de aanwerving van werkzoekenden ingeschreven bij Actiris.
Ook dit draaiboek is zeer soepel : eigenlijk is het eenvoudig voor een bouwonderneming om bijvoorbeeld 5 % van een opdracht uit te besteden aan een onderneming waarvan de opleiding en de inschakeling via tewerkstellingstrajecten de kernactiviteit vormt en die daartoe over de nodige deskundigheid beschikt.
Deze aanpak laat toe sociale inschakelingsondernemingen die wegens hun kleine omvang of hun beperkte erkenning zelf van belangrijkere opdrachten verstoken zijn, toch te betrekken. Een sociale inschakelingsonderneming die als onderaannemer tot een opdracht toetreedt,moet erkend zijn. Ook hier geldt : de openbare aankoper zal minimum drie privéondernemingen raadplegen. Daarentegen zal niet elke bedrijf gehouden zijn om verschillende sociale inschakelingsondernemingen te raadplegen.
Werkwijze
De volgende clausule wordt opgenomen in de aankondiging van de opdracht en in het bijzonder bestek :
" Overeenkomstig de wet op de overheidsopdrachten, moet de aannemer, leverancier of dienstenverlener in de loop van de uitvoering van de opdracht opleidingsinitiatieven en initiatieven van socio-professionele inschakeling voor werkzoekenden ten uitvoer leggen volgens de hierna beschreven nadere regels :
- ofwel door tijdens de opdracht X werkzoekenden aan te werven, waarbij in de onderneming voor het beroep van.... X inschakelingsuren met arbeidsovereenkomst worden verzekerd, met gebruikmaking van de aangeboden diensten van Actiris.
De werkzoekenden :
* zijn volledig uitkeringsgerechtigde werklozen, genieten het leefloon of zijn vrij ingeschreven werkzoekenden;
* moeten minstens 18 jaar oud zijn;
* mogen geen werkervaring van meer dan 150 werkuren in de 12 laatste maanden hebben;
- ofwel door x % van het totale bedrag buiten btw van de overheidsopdracht uit te besteden aan ondernemingen uit de sociale inschakelingseconomie. Een vaststaande verbintenis van een (of meer) ondernemingen uit de sociale inschakelingseconomie (contract van onderaanneming of onherroepbare verbintenisbrief in geval van betekening, enz.) waarbij deze laatste(n) er zich toe verbind(t)(en) om in onderaanneming voor de rekening van de inschrijver x % van het totale bedrag buiten btw van de opdracht uit te voeren, wordt dan toegevoegd aan de offerte.
De inschrijver verduidelijkt in zijn offerte hoe hij aan zijn verplichtingen zal tegemoetkomen. Hij doet dit in een afzonderlijke nota die beschrijft hoe hij de sociale clausule zal ten uitvoer leggen in het kader van de opdracht.
De documenten die aantonen dat hij aan deze voorwaarde voldoet worden voorgelegd binnen dertig dagen die volgen op de betekening van de gunningsbeslissing. "
Er wordt verzocht om de bevoegde dienst van Actiris in te lichten over de opgestarte opdrachten voor de uitvoering van onderaanbestede werken door hem een afschrift van het bijzonder bestek te verzenden.
2.5. Sociale clausules van bedrijfsopleiding
Voorstelling
Deze vorm van sociale clausule vindt zijn grondslag in de wet op de overheidsopdrachten, die zowel de opleiding als de aanwerving van werkzoekenden toelaat als uitvoeringsvoorwaarde van de opdracht.
Werkwijze
De clausule wordt als uitvoeringsvoorwaarde opgenomen in het bijzonder bestek en in de aankondiging van de opdracht, en luidt als volgt :
" Overeenkomstig de wet op de overheidsopdrachten, moet de aannemer, leverancier of dienstenverlener in de loop van de uitvoering van de opdracht, opleidingsinitiatieven en initiatieven van socio-professionele inschakeling voor werkzoekenden ten uitvoer leggen volgens de hierna beschreven nadere regels :
- ofwel door het garanderen van de opleiding in de onderneming onder de vorm van een individuele opleiding met een duur van xx uur, voor xxx werkzoekenden, voor het beroep van xxx;
- ofwel door het garanderen van de opleiding in de onderneming onder de vorm van een collectieve opleiding met een duur van xx uur voor xxx werkzoekenden voor het beroep van xxx waarvan het programma tussen de onderneming en de publieke opleidingsoperator bevoegd op het grondgebied van het Gewest overeengekomen werd ".
Om het tijdsvolume dat aan opleiding wordt besteed te bepalen, is het aanbevolen het aandeel arbeidskrachten in de opdracht te berekenen en 2 à 8 % van het volume arbeidskrachten voor opleiding te vragen.
De inschrijver verduidelijkt in zijn offerte hoe hij aan zijn verplichtingen zal tegemoetkomen. Hij doet dit in een afzonderlijke nota die beschrijft hoe hij de sociale clausule zal ten uitvoer leggen in het kader van de opdracht.
2.6 Opname van socio-professionele overwegingen in het voorwerp van de opdracht
Voor deze clausule wordt enkel gekozen bij onderhandelde procedures en/of offerteaanvragen, maar in geen enkel geval bij aanbestedingen.
Deze bepaling wordt bij voorkeur aangewend wanneer een aanbestedende overheid een inspanning van socio-professionele inschakeling verlangt, maar aan de gegadigden de keuze gelaten wordt van de :
* inschakelingsformule (uitbesteding aan de sociale inschakelingseconomie, aanwerving van werkzoekenden ingeschreven bij Actiris, enz);
* omvang van de inschakelingsinspanning (die door het gunningscriterium zal geëvalueerd worden).
Voorstelling
Deze bepaling vindt haar grondslag in artikel 16 van de wet op de overheidsopdrachten, in de overweging 46 van de Richtlijn 2004/18/EG van het Europees Parlement en de Raad van 31 maart 2004 betreffende de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor werken, leveringen en diensten, en in de rechtspraak van het Europese Hof van Justitie.
" Bij algemene of beperkte offerteaanvraag dient de opdracht toegewezen te worden aan de inschrijver die de voordeligste regelmatige offerte indient, rekening houdend met de gunningscriteria die vermeld moeten zijn in het bestek, of eventueel in de aankondiging van de opdracht. De gunningscriteria moeten betrekking hebben op het onderwerp van de opdracht, bijvoorbeeld de kwaliteit van de producten of prestaties, de prijs, de technische waarde, het esthetisch en functioneel karakter, de milieukenmerken, sociale en ethische overwegingen, de kosten van het gebruik, de rentabiliteit, de dienst naverkoop et de technische bijstand, de leveringsdatum en de termijn van levering of uitvoering. Behalve wanneer het bestek hierover anders beschikt, kan de aanbestedende overheid de eventuele vrije varianten in overweging nemen die door de inschrijvers voorgesteld werden. Deze moeten de minimumvoorwaarden vervullen die in het bestek vermeld staan en aan de voor hun indiening gestelde eisen voldoen. "
Werkwijze
Zo worden de volgende stappen voorgesteld :
Eén : van het voorwerp van de opdracht een tweevoudige opdracht maken, zoals " deze overheidsopdracht beoogt werk- en opleidingsprestaties, binnen het kader van socio-professionele inschakeling " om zo duidelijk een verband tussen het gunningscriterium en het voorwerp van de opdracht te leggen. In deze aanpak wordt het voorwerp van de opdracht zodanig verwoord dat de aanbestedende overheid de sociale overwegingen die ze aanmoedigt op het voorplan brengt.
Twee : het gunningscriterium moet een objectivering van de inschakelingsinspanning mogelijk maken, er zal dan ook een nauwkeurige en objectiveerbare formulering gevonden moeten worden. Een voorbeeldformulering wordt hier voorgesteld :
Criterium nr. X. De prestaties inzake socio-professionele inschakeling van het publiek in moeilijkheden : gewicht X %
Deze prestaties worden geanalyseerd in het licht van het aantal uren van opleiding en/of beroepsinschakeling van een achtergesteld publiek waarin jaarlijks wordt voorzien voor deze opdracht, en van het omkaderingspercentage van het doelpubliek.
De offerte die het hoogst aantal uren en het hoogste omkaderingspercentage voorstelt, krijgt X punten. De andere offertes krijgen een aantal punten naar evenredigheid, in verhouding tot de beste offerte. Hoe minder uren en hoe zwakker de omkadering, hoe minder punten de offerte zal krijgen.
Deze waarde kan bijvoorbeeld als volgt bepaald worden :
- Waarde A = aantal jaarlijkse uren opleiding en/of inschakeling (het aantal uren inschakeling via aanwerving zal door de AO met 3 vermenigvuldigd worden in verhouding tot de opleidingsuren).
- Waarde B = aantal omkaderde personen/aantal omkaderende personen.
- Waarde C = waarde A/waarde B.
- Waarde D = Waarde A + Waarde C.
Voorbeeld :
Opleiding van 5 personen ten belope van 200 uur per jaar en per persoon.
Omkaderingspercentage = 5 personen voor 1 omkaderend persoon.
Waarde A = 1000 uur.
Waarde B = 5.
Waarde C = 200 u (komt overeen met 1 omkaderend persoon voor de 5 personen, ofwel 200 uur).
Waarde D = 1000 + 200 = 1200 totaaluren.
Dit criterium wordt geanalyseerd in het licht van de vereisten van de sociale clausule van artikel X van het bestek, van een presentatienota van de sociale clausule aangaande het systeem van omkadering van de inschakeling en van de inschakelingsinspanning. Aanvullende informatie zal in het vademecum beschikbaar zijn.
Drie : het criterium wordt in de aankondiging of in het bestek van de opdracht vermeld.
Vier : analoog daaraan wordt, wat de uitvoeringsvoorwarden betreft, een clausule van het volgende type opgenomen :
" Overeenkomstig de wet op de overheidsopdrachten, legt de aannemer, leverancier of dienstenverlener in de loop van de uitvoering van de opdracht
opleidingsinitiatieven en initiatieven van socio-professionele inschakeling voor werkzoekenden ten uitvoer :
1. Ofwel door op de werf de opleiding van werkzoekenden in de onderneming te verzekeren voor het beroep van XXX.
De werkzoekenden :
* zijn volledig uitkeringsgerechtigde werklozen, genieten het leefloon of zijn vrij ingeschreven werkzoekenden;
* moeten minstens 18 jaar oud zijn;
* mogen geen werkervaring van meer dan 150 werkuren in de 12 laatste maanden hebben;
2. Ofwel door x % van het totale bedrag buiten btw van de overheidsopdracht uit te besteden aan ondernemingen uit de sociale inschakelingseconomie. Een verbintenis van een (of meer) ondernemingen uit de sociale economie waarbij deze laatste(n) er zich toe verbind(t)(en) om in onderaanneming voor de rekening van de inschrijver dit % van het totale bedrag buiten btw van de opdracht uit te voeren, wordt dan toegevoegd aan de offerte. In de offerte wordt het tijdsvolume dat dankzij deze onderaanneming aan inschakeling wordt besteed nader omschreven.
3. Ofwel is de inschrijver een sociale inschakelingsonderneming als bedoeld in artikel 59 van de wet van 26 maart 1999. In dat geval worden de volgende documenten voorgelegd : de documenten die de erkenning als beschutte werkplaats of sociaal inschakelingsinitiatief aantonen krachtens de wet van 26 maart 1999 betreffende het Belgisch actieplan voor de werkgelegenheid 1998 en houdende diverse bepalingen. Indien een offerte door een onderneming uit een andere lidstaat wordt ingediend, moet deze het bewijs leveren dat ze aan gelijkwaardige voorwaarden van haar land van oorsprong beantwoordt. De documenten die aantonen dat ze aan deze voorwaarde voldoet worden voorgelegd binnen de dertig dagen die volgen op de betekening van de gunningsbeslissing.
De omvang van deze sociale clausule zal in het adhoc gunningscriterium worden beoordeeld.
De inschrijver verduidelijkt in zijn offerte hoe hij aan zijn verplichtingen zal tegemoetkomen. Hij doet dit in een afzonderlijke nota die beschrijft hoe hij de socio-professionele overwegingen zal ten uitvoer leggen in het kader van de opdracht. "
1. Waar de criteria invoegen ?
Worden enkel bedoeld in deze omzendbrief de sociale clausules voor inschakeling en opleiding, met het oog op het aanmoedigen van de socio-professionele inschakeling. Andere vormen van sociale clausules die andere thema's behelzen, bestaan maar worden in deze omzendbrief niet uiteengezet (clausule gekoppeld aan de genderdimensie, aan de naleving van de fundamentele arbeidsnormen, enz).
Het wettelijk kader laat toe om in verschillende stadia van de procedure sociale clausules in het bijzonder bestek op te nemen. Elk type van sociale clausule wordt met zijn rechtsgronden en zijn werkwijze nader omschreven.
2. Types van sociale clausules
2.1. Sociale clausule van inschakeling voor de opdrachten voor aanneming van werken van 750.000 EUR en meer.
Voorstelling
Het besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering van 22 april 1999 houdende oplegging van sociale clausules bij de toewijzing van overheidsopdrachten in het raam van de uitvoering van investeringen van openbaar nut bepaalt dat :
" Elke aanvraag om principiële instemming met de toekenning van een subsidie, genoemd in artikel 22, § 1, vijfde lid, 2°, van de ordonnantie van 16 juli 1998 betreffende de
toekenning van subsidies om investeringen van openbaar nut aan te moedigen met betrekking tot een opdracht voor aanneming van werken waarvan het geraamde bedrag (750.000 EUR) of meer bedraagt, de belasting over de toegevoegde waarde niet inbegrepen, en waarvan de duur van de werkzaamheden op minstens zestig werkdagen wordt geraamd, is alleen ontvankelijk als de overeenkomst voor aanneming van werken een clausule bevat die de inschrijvers verplicht om werkzoekenden in dienst te nemen die bij de Brusselse Gewestelijke Dienst voor Arbeidsbemiddeling ingeschreven zijn. "
Deze vorm van sociale clausule vindt zijn grondslag in artikel 18bis, § 1, van de wet van 24 december 1993 betreffende de overheidsopdrachten en sommige opdrachten voor aanneming van werken, leveringen en diensten dat bepaalt dat :
" Een aanbestedende overheid kan, overeenkomstig de beginselen van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, uitvoeringsvoorwaarden inzake overheidsopdrachten opleggen die het mogelijk maken rekening te houden met sociale en ethische doelstellingen, alsook uitvoeringsvoorwaarden inzake de verplichting tot het verstrekken van opleidingen aan werklozen en jongeren of rekening te houden met de verplichting tot het naleven, in hoofdzaak, van de bepalingen van de basisconventies van de Internationale Arbeidsorganisatie, in de veronderstelling dat die niet reeds worden toegepast in het land van oorsprong van de kandidaat of inschrijver. "
Werkwijze
Opdat de sociale clausule voldoende nauwkeurig zou zijn, is het raadzaam de bevoegde dienst van Actiris in te lichten zodra het bijzonder bestek wordt opgesteld, en wel ten laatste bij de goedkeuring van het bijzonder bestek en van de gunningswijze door het bevoegde beheersorgaan.
Bij de voorlopige oplevering van de werken, laat de aanbestedende overheid het evaluatieformulier van de voorziening " sociale clausule " door de opdrachtnemer invullen en maakt het aan de bevoegde dienst van Actiris over.
2.2. Sociale clausule van inschakeling voor de opdrachten voor aanneming van werken of van diensten tussen 125.000 EUR en 750.000 EUR
Voorstelling
Het is aanbevolen om hetzelfde dispositif als in 2.1. punt aan te wenden voor de opdrachten voor de aanneming van diensten en de aanneming van werken tussen 125.000 en 750.000 EUR.
Werkwijze
Opdat de sociale clausule voldoende nauwkeurig zou zijn, is het raadzaam de bevoegde dienst van Actiris in te lichten zodra het bijzonder bestek wordt opgesteld, en wel ten laatste bij de goedkeuring van het bijzonder bestek en van de gunningswijze door het bevoegde beheersorgaan.
Bij de voorlopige oplevering van de werken, laat de aanbestedende overheid het evaluatieformulier van de voorziening " sociale clausule " door de opdrachtnemer invullen en maakt het aan de bevoegde dienst van Actiris over.
2.3. Voorbehouden van opdrachten of van percelen aan de sociale inschakelingseconomie
Voorstelling
De wetgever laat toe om een opdracht aan sociale inschakelingsondernemingen 'voor te behouden'. De wet op de overheidsopdrachten biedt de mogelijkheid, voor de aanbestedende overheid, de deelname aan een gunningsprocedure van overheidsopdrachten aan beschutte werkplaatsen en sociale inschakelingsondernemingen voor te behouden. Met andere woorden, enkel de inschrijvingen door sociale inschakelingsondernemingen zullen geanalyseerd worden. Het gaat om een kwalitatief selectiecriterium.
Dit kwalitatief selectiecriterium is echter slechts mogelijk wanneer het geraamde bedrag van prestaties lager is dan de drempels * voor Europese bekendmaking.
* Voor de klassieke sectoren bedraagt de bekendmakingsdrempel ingesteld door Europese richtlijnen momenteel 5.000.000 EUR voor aanneming van werken en 200.000 EUR voor aanneming van leveringen of voor aanneming van diensten. Hij wordt regelmatig door de Eerste Minister van de federale Regering geactualiseerd. Er bestaat één uitzondering betreffende de beschutte werkplaatsen : het is wettelijk mogelijk om een opdracht die de Europese bekendmakingsdrempels overschrijdt aan beschutte werkplaatsen voor te behouden. Deze mogelijkheid kan slechts gebruikt worden voor zover en in de mate dat ze haalbaar is : de aanbestedende overheid gaat daartoe na of er voor het geraamde bedrag van de opdracht daadwerkelijke mededinging kan bestaan in het economisch bekken waar de mededinging in beginsel dient te spelen.
Voor de opdrachten met percelen kan de aanbestedende overheid ook beslissen om één of verschillende percelen aan sociale inschakelingsondernemingen voor te behouden. De eerdere overwegingen zijn ook hier van toepassing. Het geraamde bedrag van elk perceel mag echter niet gelijk aan of hoger dan de Europese drempels zijn.
Werkwijze
De procedure ter voorbehouding van de opdracht aan de sociale inschakelingseconomie is eenvoudig. Zo gaat het om dezelfde procedure als een normale overheidsopdracht, met dien verstande dat de aankondiging van de opdracht en het bijzonder bestek bovendien vermelden dat :
" de deelname aan een gunningsprocedure van een overheidsopdracht wordt voorbehouden aan sociale inschakelingsondernemingen zoals bepaald in artikel 59 van de wet van 26 maart 1999. "
In het bestek voegt men eveneens deze clausule toe betreffende de documenten die het inschrijvingsdossier moeten vergezellen :
" Stalen, documenten en attesten aan de offerte toe te voegen : de documenten die de erkenning als beschutte werkplaats of sociaal inschakelingsinitiatief aantonen als bedoeld in artikel 59 van de wet van 26 maart 1999 betreffende het Belgisch actieplan voor de werkgelegenheid 1998 en houdende diverse bepalingen. Indien een offerte door een onderneming uit een andere lidstaat wordt ingediend, moet deze het bewijs leveren dat ze aan gelijkwaardige voorwaarden van haar land van oorsprong beantwoordt. "
Krachtens de bepalingen van de wet van 20 maart 1991 houdende regeling van de erkenning van aannemers van werken, behalve de opdrachten voor aanneming van werken lager dan 50.000 exclusief btw in ondercategorie of lager dan 75.000 excl. btw in algemene categorie, moeten de sociale inschakelingsondernemingen, willen ze een overheidsopdracht voor werken toegewezen kunnen krijgen, voorafgaand over een erkenning beschikken, afhankelijk van de categorie van de werken en de financiële bedragen die in het spel zijn. Meestal beperken deze ondernemingen zich tot klasse 1 of klasse 2. Voorbehouden opdrachten zullen slechts haalbaar zijn op voorwaarde dat de opdracht een mededinging in de overeenstemmende klassen biedt.
De wetgever verplicht de openbare aankoper om verschillende ondernemingen te raadplegen, zelfs al gaat het om een voorbehouden opdracht. In de praktijk is het wenselijk, zelfs in de onderhandelingsprocedures zonder bekendmaking en ook voor de bestellingen per bestelbons, om minimum drie ondernemingen te raadplegen.
Er wordt ook over gewaakt dat de uitvoeringstermijnen van de werven enigszins worden verlengd opdat inschakeling en opleiding hun plaats zouden vinden op de werf. De ervaringen met dat soort van overheidsopdrachten zijn bemoedigend aangezien de werkzoekenden op stage volgens de regel van de kunst door bekwame opleiders omkaderd worden. De aanbestedende overheid is zo zeker dat haar werven met grote technische vakkundigheid worden volbracht.
De aanbestedende overheid wordt verzocht om de bevoegde dienst van Actiris in te lichten over de opgestarte voorbehouden opdrachten. Ze stuurt daartoe een afschrift van het bijzonder bestek.
2.4. Sociale clausule die uitbesteding aan de sociale inschakelingseconomie mogelijk maakt als alternatief van de sociale clausule van inschakeling
Voorstelling
Deze sociale clausule die een uitvoeringsvoorwaarde is, bepaalt dat de opleidings- en inschakelingsinspanning door de aannemer via het in " onderaanneming " plaatsen van een deel van de opdracht bij een sociale inschakelingsonderneming kan worden verwezenlijkt, of volbracht kan worden door de aanwerving van werkzoekenden ingeschreven bij Actiris.
Ook dit draaiboek is zeer soepel : eigenlijk is het eenvoudig voor een bouwonderneming om bijvoorbeeld 5 % van een opdracht uit te besteden aan een onderneming waarvan de opleiding en de inschakeling via tewerkstellingstrajecten de kernactiviteit vormt en die daartoe over de nodige deskundigheid beschikt.
Deze aanpak laat toe sociale inschakelingsondernemingen die wegens hun kleine omvang of hun beperkte erkenning zelf van belangrijkere opdrachten verstoken zijn, toch te betrekken. Een sociale inschakelingsonderneming die als onderaannemer tot een opdracht toetreedt,moet erkend zijn. Ook hier geldt : de openbare aankoper zal minimum drie privéondernemingen raadplegen. Daarentegen zal niet elke bedrijf gehouden zijn om verschillende sociale inschakelingsondernemingen te raadplegen.
Werkwijze
De volgende clausule wordt opgenomen in de aankondiging van de opdracht en in het bijzonder bestek :
" Overeenkomstig de wet op de overheidsopdrachten, moet de aannemer, leverancier of dienstenverlener in de loop van de uitvoering van de opdracht opleidingsinitiatieven en initiatieven van socio-professionele inschakeling voor werkzoekenden ten uitvoer leggen volgens de hierna beschreven nadere regels :
- ofwel door tijdens de opdracht X werkzoekenden aan te werven, waarbij in de onderneming voor het beroep van.... X inschakelingsuren met arbeidsovereenkomst worden verzekerd, met gebruikmaking van de aangeboden diensten van Actiris.
De werkzoekenden :
* zijn volledig uitkeringsgerechtigde werklozen, genieten het leefloon of zijn vrij ingeschreven werkzoekenden;
* moeten minstens 18 jaar oud zijn;
* mogen geen werkervaring van meer dan 150 werkuren in de 12 laatste maanden hebben;
- ofwel door x % van het totale bedrag buiten btw van de overheidsopdracht uit te besteden aan ondernemingen uit de sociale inschakelingseconomie. Een vaststaande verbintenis van een (of meer) ondernemingen uit de sociale inschakelingseconomie (contract van onderaanneming of onherroepbare verbintenisbrief in geval van betekening, enz.) waarbij deze laatste(n) er zich toe verbind(t)(en) om in onderaanneming voor de rekening van de inschrijver x % van het totale bedrag buiten btw van de opdracht uit te voeren, wordt dan toegevoegd aan de offerte.
De inschrijver verduidelijkt in zijn offerte hoe hij aan zijn verplichtingen zal tegemoetkomen. Hij doet dit in een afzonderlijke nota die beschrijft hoe hij de sociale clausule zal ten uitvoer leggen in het kader van de opdracht.
De documenten die aantonen dat hij aan deze voorwaarde voldoet worden voorgelegd binnen dertig dagen die volgen op de betekening van de gunningsbeslissing. "
Er wordt verzocht om de bevoegde dienst van Actiris in te lichten over de opgestarte opdrachten voor de uitvoering van onderaanbestede werken door hem een afschrift van het bijzonder bestek te verzenden.
2.5. Sociale clausules van bedrijfsopleiding
Voorstelling
Deze vorm van sociale clausule vindt zijn grondslag in de wet op de overheidsopdrachten, die zowel de opleiding als de aanwerving van werkzoekenden toelaat als uitvoeringsvoorwaarde van de opdracht.
Werkwijze
De clausule wordt als uitvoeringsvoorwaarde opgenomen in het bijzonder bestek en in de aankondiging van de opdracht, en luidt als volgt :
" Overeenkomstig de wet op de overheidsopdrachten, moet de aannemer, leverancier of dienstenverlener in de loop van de uitvoering van de opdracht, opleidingsinitiatieven en initiatieven van socio-professionele inschakeling voor werkzoekenden ten uitvoer leggen volgens de hierna beschreven nadere regels :
- ofwel door het garanderen van de opleiding in de onderneming onder de vorm van een individuele opleiding met een duur van xx uur, voor xxx werkzoekenden, voor het beroep van xxx;
- ofwel door het garanderen van de opleiding in de onderneming onder de vorm van een collectieve opleiding met een duur van xx uur voor xxx werkzoekenden voor het beroep van xxx waarvan het programma tussen de onderneming en de publieke opleidingsoperator bevoegd op het grondgebied van het Gewest overeengekomen werd ".
Om het tijdsvolume dat aan opleiding wordt besteed te bepalen, is het aanbevolen het aandeel arbeidskrachten in de opdracht te berekenen en 2 à 8 % van het volume arbeidskrachten voor opleiding te vragen.
De inschrijver verduidelijkt in zijn offerte hoe hij aan zijn verplichtingen zal tegemoetkomen. Hij doet dit in een afzonderlijke nota die beschrijft hoe hij de sociale clausule zal ten uitvoer leggen in het kader van de opdracht.
2.6 Opname van socio-professionele overwegingen in het voorwerp van de opdracht
Voor deze clausule wordt enkel gekozen bij onderhandelde procedures en/of offerteaanvragen, maar in geen enkel geval bij aanbestedingen.
Deze bepaling wordt bij voorkeur aangewend wanneer een aanbestedende overheid een inspanning van socio-professionele inschakeling verlangt, maar aan de gegadigden de keuze gelaten wordt van de :
* inschakelingsformule (uitbesteding aan de sociale inschakelingseconomie, aanwerving van werkzoekenden ingeschreven bij Actiris, enz);
* omvang van de inschakelingsinspanning (die door het gunningscriterium zal geëvalueerd worden).
Voorstelling
Deze bepaling vindt haar grondslag in artikel 16 van de wet op de overheidsopdrachten, in de overweging 46 van de Richtlijn 2004/18/EG van het Europees Parlement en de Raad van 31 maart 2004 betreffende de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor werken, leveringen en diensten, en in de rechtspraak van het Europese Hof van Justitie.
" Bij algemene of beperkte offerteaanvraag dient de opdracht toegewezen te worden aan de inschrijver die de voordeligste regelmatige offerte indient, rekening houdend met de gunningscriteria die vermeld moeten zijn in het bestek, of eventueel in de aankondiging van de opdracht. De gunningscriteria moeten betrekking hebben op het onderwerp van de opdracht, bijvoorbeeld de kwaliteit van de producten of prestaties, de prijs, de technische waarde, het esthetisch en functioneel karakter, de milieukenmerken, sociale en ethische overwegingen, de kosten van het gebruik, de rentabiliteit, de dienst naverkoop et de technische bijstand, de leveringsdatum en de termijn van levering of uitvoering. Behalve wanneer het bestek hierover anders beschikt, kan de aanbestedende overheid de eventuele vrije varianten in overweging nemen die door de inschrijvers voorgesteld werden. Deze moeten de minimumvoorwaarden vervullen die in het bestek vermeld staan en aan de voor hun indiening gestelde eisen voldoen. "
Werkwijze
Zo worden de volgende stappen voorgesteld :
Eén : van het voorwerp van de opdracht een tweevoudige opdracht maken, zoals " deze overheidsopdracht beoogt werk- en opleidingsprestaties, binnen het kader van socio-professionele inschakeling " om zo duidelijk een verband tussen het gunningscriterium en het voorwerp van de opdracht te leggen. In deze aanpak wordt het voorwerp van de opdracht zodanig verwoord dat de aanbestedende overheid de sociale overwegingen die ze aanmoedigt op het voorplan brengt.
Twee : het gunningscriterium moet een objectivering van de inschakelingsinspanning mogelijk maken, er zal dan ook een nauwkeurige en objectiveerbare formulering gevonden moeten worden. Een voorbeeldformulering wordt hier voorgesteld :
Criterium nr. X. De prestaties inzake socio-professionele inschakeling van het publiek in moeilijkheden : gewicht X %
Deze prestaties worden geanalyseerd in het licht van het aantal uren van opleiding en/of beroepsinschakeling van een achtergesteld publiek waarin jaarlijks wordt voorzien voor deze opdracht, en van het omkaderingspercentage van het doelpubliek.
De offerte die het hoogst aantal uren en het hoogste omkaderingspercentage voorstelt, krijgt X punten. De andere offertes krijgen een aantal punten naar evenredigheid, in verhouding tot de beste offerte. Hoe minder uren en hoe zwakker de omkadering, hoe minder punten de offerte zal krijgen.
Deze waarde kan bijvoorbeeld als volgt bepaald worden :
- Waarde A = aantal jaarlijkse uren opleiding en/of inschakeling (het aantal uren inschakeling via aanwerving zal door de AO met 3 vermenigvuldigd worden in verhouding tot de opleidingsuren).
- Waarde B = aantal omkaderde personen/aantal omkaderende personen.
- Waarde C = waarde A/waarde B.
- Waarde D = Waarde A + Waarde C.
Voorbeeld :
Opleiding van 5 personen ten belope van 200 uur per jaar en per persoon.
Omkaderingspercentage = 5 personen voor 1 omkaderend persoon.
Waarde A = 1000 uur.
Waarde B = 5.
Waarde C = 200 u (komt overeen met 1 omkaderend persoon voor de 5 personen, ofwel 200 uur).
Waarde D = 1000 + 200 = 1200 totaaluren.
Dit criterium wordt geanalyseerd in het licht van de vereisten van de sociale clausule van artikel X van het bestek, van een presentatienota van de sociale clausule aangaande het systeem van omkadering van de inschakeling en van de inschakelingsinspanning. Aanvullende informatie zal in het vademecum beschikbaar zijn.
Drie : het criterium wordt in de aankondiging of in het bestek van de opdracht vermeld.
Vier : analoog daaraan wordt, wat de uitvoeringsvoorwarden betreft, een clausule van het volgende type opgenomen :
" Overeenkomstig de wet op de overheidsopdrachten, legt de aannemer, leverancier of dienstenverlener in de loop van de uitvoering van de opdracht
opleidingsinitiatieven en initiatieven van socio-professionele inschakeling voor werkzoekenden ten uitvoer :
1. Ofwel door op de werf de opleiding van werkzoekenden in de onderneming te verzekeren voor het beroep van XXX.
De werkzoekenden :
* zijn volledig uitkeringsgerechtigde werklozen, genieten het leefloon of zijn vrij ingeschreven werkzoekenden;
* moeten minstens 18 jaar oud zijn;
* mogen geen werkervaring van meer dan 150 werkuren in de 12 laatste maanden hebben;
2. Ofwel door x % van het totale bedrag buiten btw van de overheidsopdracht uit te besteden aan ondernemingen uit de sociale inschakelingseconomie. Een verbintenis van een (of meer) ondernemingen uit de sociale economie waarbij deze laatste(n) er zich toe verbind(t)(en) om in onderaanneming voor de rekening van de inschrijver dit % van het totale bedrag buiten btw van de opdracht uit te voeren, wordt dan toegevoegd aan de offerte. In de offerte wordt het tijdsvolume dat dankzij deze onderaanneming aan inschakeling wordt besteed nader omschreven.
3. Ofwel is de inschrijver een sociale inschakelingsonderneming als bedoeld in artikel 59 van de wet van 26 maart 1999. In dat geval worden de volgende documenten voorgelegd : de documenten die de erkenning als beschutte werkplaats of sociaal inschakelingsinitiatief aantonen krachtens de wet van 26 maart 1999 betreffende het Belgisch actieplan voor de werkgelegenheid 1998 en houdende diverse bepalingen. Indien een offerte door een onderneming uit een andere lidstaat wordt ingediend, moet deze het bewijs leveren dat ze aan gelijkwaardige voorwaarden van haar land van oorsprong beantwoordt. De documenten die aantonen dat ze aan deze voorwaarde voldoet worden voorgelegd binnen de dertig dagen die volgen op de betekening van de gunningsbeslissing.
De omvang van deze sociale clausule zal in het adhoc gunningscriterium worden beoordeeld.
De inschrijver verduidelijkt in zijn offerte hoe hij aan zijn verplichtingen zal tegemoetkomen. Hij doet dit in een afzonderlijke nota die beschrijft hoe hij de socio-professionele overwegingen zal ten uitvoer leggen in het kader van de opdracht. "
CHAPITRE IV. - Le cadre légal de l'intégration des clauses sociales dans les marchés publics
1. Où insérer les critères ?
Ne sont visées dans la présente circulaire que les clauses sociales d'insertion et de formation, visant à stimuler l'insertion socioprofessionnelle. D'autres formes de clauses sociales touchant d'autres thématiques existent mais ne sont pas développées dans la présente circulaire (clause liée à la dimension du genre, au respect des normes fondamentales du travail, etc).
Le cadre légal permet d'insérer des clauses sociales, dans le cahier spécial des charges, à différents stades de la procédure. Chaque type de clause sociale est détaillée avec ses fondements légaux et sa marche à suivre.
2. Types de clauses sociales
2.1. Clause sociale d'insertion pour les marchés de travaux de 750.000 EUR et plus.
Présentation
L'arrêté du Gouvernement de la Région de Bruxelles-Capitale du 22 avril 1999 imposant des clauses sociales lors de la passation de marchés publics dans le cadre de la réalisation d'investissements d'intérêt public stipule que :
" Toute demande d'accord de principe d'octroi de subsides, visée à l'article 22, § 1er, alinéa 5, 2°, de l'ordonnance du 16 juillet 1998 relative à l'octroi de subsides destinés à
encourager la réalisation d'investissements d'intérêt public, relative à un marché de travaux dont le montant estimé est égal ou supérieur à 750.000 EUR, hors taxe sur la valeur ajoutée et dont la durée prévue des travaux est d'au moins soixante jours ouvrables, n'est recevable que si le marché de travaux comporte une clause imposant aux soumissionnaires d'engager des demandeurs d'emploi inscrits auprès de l'Office régional bruxellois pour l'Emploi. "
Cette forme de clause sociale trouve son fondement dans l'article 18bis, § 1er, de la loi du 24 décembre 1993 relative aux marchés publics et à certains marchés de travaux, de fourniture et de services, qui stipule que :
" Un pouvoir adjudicateur peut, dans le respect des principes du Traité instituant la Communauté européenne, imposer des conditions d'exécution de marché permettant de tenir compte d'objectifs sociaux et éthiques et relatives à l'obligation de mettre en oeuvre des actions de formation pour les demandeurs d'emploi ou les jeunes ou à l'obligation de respecter, en substance, les dispositions des conventions de base de l'Organisation internationale du Travail, dans l'hypothèse où celles-ci n'auraient pas déjà été mises en oeuvre dans le droit du pays d'origine du candidat ou du soumissionnaire. "
Marche à suivre
Il convient d'informer le service compétent d'Actiris au début de la rédaction du cahier spécial des charges, afin de cibler au mieux la rédaction de la clause et au plus tard lors de l'approbation du cahier spécial des charges et du mode de passation par l'organe de gestion compétent.
Lors de la réception provisoire des travaux, le pouvoir adjudicateur fait compléter par l'adjudicataire le formulaire d'évaluation du dispositif " clause sociale " et le transmet au service compétent d'Actiris.
2.2. Clause sociale d'insertion pour les marchés de travaux ou de services compris entre 125.000 et 750.000
Présentation
Il est recommandé d'utiliser le même dispositif que celui exposé au point 2.1.pour les marchés de services et de travaux compris entre 125.000 et 750.000 EUR.
Marche à suivre
Il convient d'informer le service compétent d'Actiris dès que la rédaction du cahier spécial des charges débute, afin de cibler au mieux la rédaction de la clause et, au plus tard lors de l'approbation du cahier spécial des charges et du mode de passation par l'organe de gestion compétent.
Lors de la réception provisoire des travaux, le pouvoir adjudicateur fait compléter par l'adjudicataire le formulaire d'évaluation du dispositif " clause sociale " et le transmet au service compétent d'Actiris.
2.3. Réservation de marchés ou marchés à lots à l'économie sociale d'insertion
Présentation
Le législateur permet de " réserver " un marché aux entreprises d'économie sociale. La loi sur les marchés publics offre la possibilité, pour le pouvoir adjudicateur, de réserver la participation à une procédure de passation de marchés publics à des entreprises de travail adapté et à des entreprises d'économie sociale d'insertion. En d'autres termes, seules les offres issues d'entreprises d'économie sociale d'insertion seront analysées. Il s'agit d'un critère de sélection qualitative.
Cependant, ce critère de sélection qualitative ne peut être retenu que lorsque le montant estimé des prestations est inférieur aux seuils* de publications européennes.
* Pour les secteurs classiques, le seuil de publication des directives européennes est actuellement de 5.000.000 EUR en travaux, alors qu'il est de 200.000 EUR en fournitures ou en services. Il est régulièrement actualisé par le Premier Ministre du Gouvernement fédéral. Il existe une exception concernant les entreprises de travail adapté : il est légalement possible de réserver un marché dépassant les seuils de publication européens aux entreprises de travail adapté. Cependant, cette disposition, avant d'être utilisée, doit être confrontée à sa faisabilité. Le Pouvoir adjudicateur devra vérifier si une concurrence effective pour le montant de la mission existe dans le bassin économique concerné par le besoin de concurrence.
Pour les marchés à lots, le pouvoir adjudicateur peut également décider, dans le même respect des considérations énumérées plus haut, de réserver un ou plusieurs lots à des entreprises d'économie sociale. Le montant estimé de chaque lot ne pourra cependant être égal ou supérieur aux seuils européens.
Marche à suivre
La procédure de réservation de marché pour l'économie sociale d'insertion est simple. En effet, il s'agit de la même procédure qu'un marché public normal mais on insère dans l'avis de marché, et dans le cahier spécial de charges :
" conformément à l'article 18bis § 2 de la loi du 24 décembre 1993 relative aux marchés publics, la participation à la procédure de passation du marché public est réservée aux entreprises d'économie sociale d'insertion telles que définies à l'article 59 de la loi du 26 mars 1999. "
Dans le cahier des charges, on insérera également cette clause relative aux documents à fournir dans le dossier de soumission :
" Echantillons, documents et attestations à joindre à l'offre : les documents attestant de la reconnaissance comme entreprise de travail adapté ou comme initiative d'économie sociale d'insertion au sens de l'article 59 de la loi du 26 mars 1999 relative au plan d'action belge pour l'emploi 1998 et portant des dispositions diverses. Dans le cas d'une offre remise par une entreprise issue d'un autre état membre, celle-ci doit apporter la preuve qu'elle remplit des conditions équivalentes dans son pays d'origine. "
Faisant référence aux dispositions de la loi du 20 mars 1991 organisant l'agrément d'entrepreneurs de travaux, hormis les marchés de travaux inférieurs à 50.000 EUR H.T.V.A. en sous catégorie ou inférieurs à 75.000 EUR H.T.V.A. en catégorie générale, les entreprises d'économie sociale d'insertion qui veulent soumissionner pour des marchés de travaux doivent au préalable obtenir un agrément, selon la catégorie des travaux et les montants financiers en jeu. Le plus souvent, ces entreprises se limitent à la classe 1 ou à la classe 2. Les réservations de marchés ne pourront s'effectuer qu'à condition que le marché offre une concurrence dans les classes correspondantes.
Le législateur impose à l'acheteur public de consulter plusieurs entreprises, même s'il s'agit d'une réservation de marché. Concrètement, même dans les procédures négociées sans publicité et aussi pour les commandes par bons de commande, la pratique indique de consulter au minimum trois entreprises.
On veillera aussi à étendre quelque peu les délais de réalisation des chantiers afin de permettre au processus d'insertion et de formation de prendre place sur le chantier. Les échos de ce type de marché sont probants puisque les demandeurs d'emploi en stage sont encadrés par des formateurs qualifiés qui pratiquent dans les règles de l'art. Le pouvoir adjudicateur est ainsi sûr de voir aboutir ses réalisations avec une maîtrise technique importante.
Il est demandé d'informer le service compétent d'Actiris du lancement des marchés réservés en lui envoyant la copie du cahier spécial des charges.
2.4. Clause sociale permettant la sous-traitance à l'économie sociale d'insertion comme alternative de la clause sociale d'insertion
Présentation
Cette clause sociale qui constitue une condition d'exécution, stipule que l'effort de formation et d'insertion peut être réalisé via la " sous-traitance " par l'adjudicataire d'une partie du marché à une entreprise d'économie sociale d'insertion ou accompli par l'engagement par l'adjudicataire de demandeurs d'emplois inscrits auprès d'Actiris.
Ce dispositif est également très souple car, dans les faits, il est simple pour une entreprise de construction de sous traiter par exemple 5 % d'un marché, à une entreprise qui elle-même a la charge et les compétences pour former et participer à l'insertion dans les parcours d'emploi.
Ce dispositif permet aussi d'impliquer des entreprises d'économie sociale d'insertion dans des marchés plus importants, auxquels elles n'auraient pas accès en raison de leur petite taille ou en raison de leur limite d'agrément. Une entreprise d'économie sociale qui entre comme sous-traitant d'un marché est tenue d'être agréée. Ici, l'acheteur public consultera aussi au minimum trois entreprises privées. Mais chaque entreprise ne sera pas tenue de consulter plusieurs entreprises d'économie sociale.
Marche à suivre
Il s'agit d'insérer, dans l'avis de marché et dans le cahier spécial des charges, la présente clause :
" Conformément à la loi sur les marchés publics, l'entreprise adjudicataire doit, au cours de l'exécution du présent marché, mettre en oeuvre des actions de formation et d'insertion socioprofessionnelle pour des demandeurs d'emplois selon les précisions décrites ci-dessous :
- soit en assurant durant le marché l'engagement de X demandeurs d'emplois, englobant X heures d'insertion sous contrat de travail en entreprise au métier de.... via le dispositif Actiris.
Les demandeurs d'emplois :
* doivent être chômeurs complets indemnisés, bénéficiaires du revenu d'intégration sociale ou demandeurs d'emploi libres;
* doivent être âgés d'au moins 18 ans;
* ne doivent pas disposer d'une expérience professionnelle comptabilisant plus de 150 heures de travail dans les 12 derniers mois;
- soit en sous-traitant x % du montant total hors T.V.A. du marché à des entreprises d'économie sociale d'insertion. Un engagement ferme d'une (ou plusieurs) entreprise(s) d'économie sociale d'insertion (contrat de sous-traitance ou lettre d'engagement irrévocable en cas de notification, etc) par lequel cette dernière s'engage à exécuter en sous-traitance pour le compte du soumissionnaire x % du montant total hors T.V.A. du présent marché doit alors être joint à l'offre.
Le soumissionnaire précise dans son offre la manière dont il entend satisfaire à ses obligations dans une note distincte ayant spécifiquement pour objet les modalités de la clause sociale qu'il s'engage à exécuter dans le cadre du marché.
Les documents démontrant qu'il satisfait à cette condition sont produits dans les trente jours qui suivent la notification de la décision d'attribution. "
Il est demandé d'informer le service compétent d'Actiris du lancement des marchés de sous-traitance en lui envoyant la copie du cahier spécial des charges.
2.5. Clauses sociales de formation en entreprise
Présentation
Cette forme de clause sociale trouve son fondement dans la loi sur les marchés publics, qui permet autant la formation que l'engagement de demandeurs d'emplois en condition d'exécution du marché.
Marche à suivre
La clause à insérer, qui constitue une condition d'exécution, dans le cahier spécial des charges et dans l'avis de marché, est la suivante :
" Conformément à la loi sur les marchés publics, l'entreprise adjudicataire doit, au cours de l'exécution du présent marché, mettre en oeuvre des actions de formation et d'insertion socioprofessionnelle pour les demandeurs d'emploi selon les précisions suivantes :
- soit en assurant la formation en entreprise sous la forme d'une formation individuelle d'une durée de xx heures, pour xxx demandeurs d'emploi, au métier de xxx;
- soit en assurant la formation en entreprise sous la forme d'une formation collective d'une durée de xx heures pour xxx demandeurs d'emploi au métier xxx dont le programme est convenu entre l'entreprise et l'opérateur public de formation compétent sur le territoire de la Région ".
Pour déterminer le volume horaire de formation, il est recommandé de calculer la part de main d'oeuvre dans le marché et de demander entre 2 à 8 % du volume de main d'oeuvre pour de la formation.
Le soumissionnaire précise dans son offre la manière dont il entend satisfaire à ses obligations dans une note distincte ayant spécifiquement pour objet les modalités de la clause sociale qu'il s'engage à exécuter dans le cadre du marché.
2.6. Intégration de considérations socioprofessionnelles dans l'objet du marché
Ce mécanisme sera uniquement adopté pour des procédures négociéeset/ou des appels d'offres mais en aucun cas pour des adjudications.
Cette disposition sera utilisée par préférence lorsqu'un pouvoir adjudicateur souhaite un effort d'insertion socioprofessionnelle mais en laissant aux opérateurs le choix :
* de la formule d'insertion (sous-traitance à l'économie sociale d'insertion, engagements de demandeurs d'emplois inscrits auprès d'Actiris, etc);
* de l'ampleur de l'effort d'insertion (qui sera évalué par le critère d'attribution).
Présentation
Cette disposition trouve son fondement dans l'article 16 de la loi sur les marchés publics, dans le considérant 46 de la Directive 2004/18/CE du Parlement européen et du Conseil du 31 mars 2004 relative à la coordination des procédures de passation des marchés publics de travaux, de fournitures et de services, ainsi que dans la jurisprudence de la Cour de Justice des Communautés européennes.
" En appel d'offres général ou restreint, le marché doit être attribué au soumissionnaire qui a remis l'offre régulière la plus intéressante, en tenant compte des critères d'attribution qui doivent être mentionnés dans le cahier spécial des charges ou, le cas échéant, dans l'avis de marché. Les critères d'attribution doivent être relatifs à l'objet du marché, par exemple, la qualité des produits ou prestations, le prix, la valeur technique, le caractère esthétique et fonctionnel, les caractéristiques environnementales, des considérations d'ordre social et éthique, le coût d'utilisation, la rentabilité, le service après-vente et l'assistance technique, la date de livraison et le délai de livraison ou d'exécution. Sauf si le cahier spécial des charges en dispose autrement, le pouvoir adjudicateur peut prendre en considération les éventuelles variantes libres présentées par les soumissionnaires. Celles-ci doivent respecter les conditions minimales indiquées dans le cahier spécial des charges et les exigences requises pour leur soumission. "
Marche à suivre
A titre d'exemple, les étapes suivantes sont proposées :
Primo : Elargir l'objet du marché en un double objet, tel que " le présent marché vise des prestations de travaux et de formation, dans une perspective d'insertion socioprofessionnelle " afin d'établir clairement un lien entre le critère d'attribution et l'objet du marché. Cette technique consiste en une adaptation de la formulation de l'objet du marché de manière à mettre en avant les considérations sociales que le pouvoir adjudicateur entend promouvoir.
Secundo : le critère d'attribution doit permettre une objectivation de l'effort d'insertion, il devra donc trouver une formulation précise et objectivable. Un exemple de formulation est présenté ici :
Critère n° X. les performances en matière d'insertion socioprofessionnelle des publics en difficulté : pondération X %
Ces performances seront analysées au regard du nombre d'heures de formation et/ou d'insertion professionnelle des publics en difficulté prévues annuellement pour ce présent marché, et le taux d'encadrement des publics cibles.
L'offre qui présentera le nombre d'heures le plus important et le taux d'encadrement le plus élevé recevra X points. Les autres offres obtiendront un nombre de points qui correspondra au ratio par rapport à la meilleure offre. Moins il y aura d'heures et plus faible sera l'encadrement et moins l'offre recevra de points.
Par exemple, cette valeur peut être déterminée comme suit :
- Valeur A = nombre d'heures annuelles de formation et/ou d'insertion (le nombre d'heures d'insertion via engagement est multiplié par 3 par le PA par rapport aux heures de formation).
- Valeur B = nombre de personnes encadrées/nombre personnes encadrantes.
- Valeur C = valeur A/valeur B.
- Valeur D = Valeur A + Valeur C.
Exemple :
Formation de 5 personnes à raison de 200 h par an et par personne.
Taux d'encadrement = 5 personnes pour 1 encadrant.
Valeur A = 1000 heures.
Valeur B = 5.
Valeur C = 200 h (correspond à 1 encadrant pour les 5 personnes, soit 200 h).
Valeur D = 1000 + 200 = 1200 heures totales.
Ce critère sera analysé au regard des exigences de la clause sociale de l'article X du cahier des charges, d'une note de présentation de la clause sociale au regard du dispositif d'encadrement de l'insertion et de l'effort d'insertion. Un complément d'information sera disponible dans le vade mecum.
Tertio : il s'agira de mentionner le critère dans l'avis de marché ou le cahier spécial des charges.
Quatro : mutatis mutandis, au niveau des conditions d'exécution, il sera inséré une clause du type :
" Conformément à la loi sur les marchés publics, l'entreprise adjudicataire doit, au cours de l'exécution du présent marché, mettre en oeuvre des actions de formation
et/ou d'insertion socioprofessionnelle pour les demandeurs d'emplois :
1. Soit en assurant sur le chantier la formation de demandeurs d'emploi en entreprise au métier de XXX.
Les demandeurs d'emploi :
* doivent être chômeurs complets indemnisés, bénéficiaires du revenu d'intégration sociale ou demandeurs d'emploi libres;
* doivent être âgés d'au moins 18 ans;
* ne doivent pas disposer d'une expérience professionnelle comptabilisant plus de 150 heures de travail dans les 12 derniers mois;
2. Soit en sous-traitant un pourcentage du montant total hors T.V.A. du marché avec des entreprises d'économie sociale d'insertion. Un engagement d'une (ou plusieurs) entreprise d'économie sociale d'insertion par lequel cette dernière s'engage à exécuter en sous-traitance pour le compte du soumissionnaire ce pourcentage du montant total hors T.V.A. du présent marché, doit alors être joint à l'offre. Il sera détaillé dans l'offre le volume horaire d'insertion grâce à cette sous-traitance.
3. Soit le soumissionnaire est une entreprise d'économie sociale d'insertion telle que définie à l'article 59 de la loi du 26 mars 1999 et dans ce cas, les documents à produire sont : les documents attestant de la reconnaissance comme entreprise de travail adapté ou comme initiative d'économie sociale d'insertion au sens de la loi du 26 mars 1999 relative au plan d'action belge pour l'emploi 1998 et portant des dispositions diverses. Dans le cas d'une offre remise par une entreprise issue d'un autre état membre, celle-ci doit apporter la preuve qu'elle remplit des conditions équivalentes dans son pays d'origine. Les documents démontrant qu'elle satisfait à cette condition sont produits dans les trente jours qui suivent la notification de la décision d'attribution.
L'ampleur de cette clause sociale sera cotée dans le critère d'attribution adhoc.
Le soumissionnaire précise dans son offre la manière dont il entend satisfaire à ses obligations dans une note distincte ayant spécifiquement pour objet les considérations socioprofessionnelles dont dans l'objet du marché. "
1. Où insérer les critères ?
Ne sont visées dans la présente circulaire que les clauses sociales d'insertion et de formation, visant à stimuler l'insertion socioprofessionnelle. D'autres formes de clauses sociales touchant d'autres thématiques existent mais ne sont pas développées dans la présente circulaire (clause liée à la dimension du genre, au respect des normes fondamentales du travail, etc).
Le cadre légal permet d'insérer des clauses sociales, dans le cahier spécial des charges, à différents stades de la procédure. Chaque type de clause sociale est détaillée avec ses fondements légaux et sa marche à suivre.
2. Types de clauses sociales
2.1. Clause sociale d'insertion pour les marchés de travaux de 750.000 EUR et plus.
Présentation
L'arrêté du Gouvernement de la Région de Bruxelles-Capitale du 22 avril 1999 imposant des clauses sociales lors de la passation de marchés publics dans le cadre de la réalisation d'investissements d'intérêt public stipule que :
" Toute demande d'accord de principe d'octroi de subsides, visée à l'article 22, § 1er, alinéa 5, 2°, de l'ordonnance du 16 juillet 1998 relative à l'octroi de subsides destinés à
encourager la réalisation d'investissements d'intérêt public, relative à un marché de travaux dont le montant estimé est égal ou supérieur à 750.000 EUR, hors taxe sur la valeur ajoutée et dont la durée prévue des travaux est d'au moins soixante jours ouvrables, n'est recevable que si le marché de travaux comporte une clause imposant aux soumissionnaires d'engager des demandeurs d'emploi inscrits auprès de l'Office régional bruxellois pour l'Emploi. "
Cette forme de clause sociale trouve son fondement dans l'article 18bis, § 1er, de la loi du 24 décembre 1993 relative aux marchés publics et à certains marchés de travaux, de fourniture et de services, qui stipule que :
" Un pouvoir adjudicateur peut, dans le respect des principes du Traité instituant la Communauté européenne, imposer des conditions d'exécution de marché permettant de tenir compte d'objectifs sociaux et éthiques et relatives à l'obligation de mettre en oeuvre des actions de formation pour les demandeurs d'emploi ou les jeunes ou à l'obligation de respecter, en substance, les dispositions des conventions de base de l'Organisation internationale du Travail, dans l'hypothèse où celles-ci n'auraient pas déjà été mises en oeuvre dans le droit du pays d'origine du candidat ou du soumissionnaire. "
Marche à suivre
Il convient d'informer le service compétent d'Actiris au début de la rédaction du cahier spécial des charges, afin de cibler au mieux la rédaction de la clause et au plus tard lors de l'approbation du cahier spécial des charges et du mode de passation par l'organe de gestion compétent.
Lors de la réception provisoire des travaux, le pouvoir adjudicateur fait compléter par l'adjudicataire le formulaire d'évaluation du dispositif " clause sociale " et le transmet au service compétent d'Actiris.
2.2. Clause sociale d'insertion pour les marchés de travaux ou de services compris entre 125.000 et 750.000
Présentation
Il est recommandé d'utiliser le même dispositif que celui exposé au point 2.1.pour les marchés de services et de travaux compris entre 125.000 et 750.000 EUR.
Marche à suivre
Il convient d'informer le service compétent d'Actiris dès que la rédaction du cahier spécial des charges débute, afin de cibler au mieux la rédaction de la clause et, au plus tard lors de l'approbation du cahier spécial des charges et du mode de passation par l'organe de gestion compétent.
Lors de la réception provisoire des travaux, le pouvoir adjudicateur fait compléter par l'adjudicataire le formulaire d'évaluation du dispositif " clause sociale " et le transmet au service compétent d'Actiris.
2.3. Réservation de marchés ou marchés à lots à l'économie sociale d'insertion
Présentation
Le législateur permet de " réserver " un marché aux entreprises d'économie sociale. La loi sur les marchés publics offre la possibilité, pour le pouvoir adjudicateur, de réserver la participation à une procédure de passation de marchés publics à des entreprises de travail adapté et à des entreprises d'économie sociale d'insertion. En d'autres termes, seules les offres issues d'entreprises d'économie sociale d'insertion seront analysées. Il s'agit d'un critère de sélection qualitative.
Cependant, ce critère de sélection qualitative ne peut être retenu que lorsque le montant estimé des prestations est inférieur aux seuils* de publications européennes.
* Pour les secteurs classiques, le seuil de publication des directives européennes est actuellement de 5.000.000 EUR en travaux, alors qu'il est de 200.000 EUR en fournitures ou en services. Il est régulièrement actualisé par le Premier Ministre du Gouvernement fédéral. Il existe une exception concernant les entreprises de travail adapté : il est légalement possible de réserver un marché dépassant les seuils de publication européens aux entreprises de travail adapté. Cependant, cette disposition, avant d'être utilisée, doit être confrontée à sa faisabilité. Le Pouvoir adjudicateur devra vérifier si une concurrence effective pour le montant de la mission existe dans le bassin économique concerné par le besoin de concurrence.
Pour les marchés à lots, le pouvoir adjudicateur peut également décider, dans le même respect des considérations énumérées plus haut, de réserver un ou plusieurs lots à des entreprises d'économie sociale. Le montant estimé de chaque lot ne pourra cependant être égal ou supérieur aux seuils européens.
Marche à suivre
La procédure de réservation de marché pour l'économie sociale d'insertion est simple. En effet, il s'agit de la même procédure qu'un marché public normal mais on insère dans l'avis de marché, et dans le cahier spécial de charges :
" conformément à l'article 18bis § 2 de la loi du 24 décembre 1993 relative aux marchés publics, la participation à la procédure de passation du marché public est réservée aux entreprises d'économie sociale d'insertion telles que définies à l'article 59 de la loi du 26 mars 1999. "
Dans le cahier des charges, on insérera également cette clause relative aux documents à fournir dans le dossier de soumission :
" Echantillons, documents et attestations à joindre à l'offre : les documents attestant de la reconnaissance comme entreprise de travail adapté ou comme initiative d'économie sociale d'insertion au sens de l'article 59 de la loi du 26 mars 1999 relative au plan d'action belge pour l'emploi 1998 et portant des dispositions diverses. Dans le cas d'une offre remise par une entreprise issue d'un autre état membre, celle-ci doit apporter la preuve qu'elle remplit des conditions équivalentes dans son pays d'origine. "
Faisant référence aux dispositions de la loi du 20 mars 1991 organisant l'agrément d'entrepreneurs de travaux, hormis les marchés de travaux inférieurs à 50.000 EUR H.T.V.A. en sous catégorie ou inférieurs à 75.000 EUR H.T.V.A. en catégorie générale, les entreprises d'économie sociale d'insertion qui veulent soumissionner pour des marchés de travaux doivent au préalable obtenir un agrément, selon la catégorie des travaux et les montants financiers en jeu. Le plus souvent, ces entreprises se limitent à la classe 1 ou à la classe 2. Les réservations de marchés ne pourront s'effectuer qu'à condition que le marché offre une concurrence dans les classes correspondantes.
Le législateur impose à l'acheteur public de consulter plusieurs entreprises, même s'il s'agit d'une réservation de marché. Concrètement, même dans les procédures négociées sans publicité et aussi pour les commandes par bons de commande, la pratique indique de consulter au minimum trois entreprises.
On veillera aussi à étendre quelque peu les délais de réalisation des chantiers afin de permettre au processus d'insertion et de formation de prendre place sur le chantier. Les échos de ce type de marché sont probants puisque les demandeurs d'emploi en stage sont encadrés par des formateurs qualifiés qui pratiquent dans les règles de l'art. Le pouvoir adjudicateur est ainsi sûr de voir aboutir ses réalisations avec une maîtrise technique importante.
Il est demandé d'informer le service compétent d'Actiris du lancement des marchés réservés en lui envoyant la copie du cahier spécial des charges.
2.4. Clause sociale permettant la sous-traitance à l'économie sociale d'insertion comme alternative de la clause sociale d'insertion
Présentation
Cette clause sociale qui constitue une condition d'exécution, stipule que l'effort de formation et d'insertion peut être réalisé via la " sous-traitance " par l'adjudicataire d'une partie du marché à une entreprise d'économie sociale d'insertion ou accompli par l'engagement par l'adjudicataire de demandeurs d'emplois inscrits auprès d'Actiris.
Ce dispositif est également très souple car, dans les faits, il est simple pour une entreprise de construction de sous traiter par exemple 5 % d'un marché, à une entreprise qui elle-même a la charge et les compétences pour former et participer à l'insertion dans les parcours d'emploi.
Ce dispositif permet aussi d'impliquer des entreprises d'économie sociale d'insertion dans des marchés plus importants, auxquels elles n'auraient pas accès en raison de leur petite taille ou en raison de leur limite d'agrément. Une entreprise d'économie sociale qui entre comme sous-traitant d'un marché est tenue d'être agréée. Ici, l'acheteur public consultera aussi au minimum trois entreprises privées. Mais chaque entreprise ne sera pas tenue de consulter plusieurs entreprises d'économie sociale.
Marche à suivre
Il s'agit d'insérer, dans l'avis de marché et dans le cahier spécial des charges, la présente clause :
" Conformément à la loi sur les marchés publics, l'entreprise adjudicataire doit, au cours de l'exécution du présent marché, mettre en oeuvre des actions de formation et d'insertion socioprofessionnelle pour des demandeurs d'emplois selon les précisions décrites ci-dessous :
- soit en assurant durant le marché l'engagement de X demandeurs d'emplois, englobant X heures d'insertion sous contrat de travail en entreprise au métier de.... via le dispositif Actiris.
Les demandeurs d'emplois :
* doivent être chômeurs complets indemnisés, bénéficiaires du revenu d'intégration sociale ou demandeurs d'emploi libres;
* doivent être âgés d'au moins 18 ans;
* ne doivent pas disposer d'une expérience professionnelle comptabilisant plus de 150 heures de travail dans les 12 derniers mois;
- soit en sous-traitant x % du montant total hors T.V.A. du marché à des entreprises d'économie sociale d'insertion. Un engagement ferme d'une (ou plusieurs) entreprise(s) d'économie sociale d'insertion (contrat de sous-traitance ou lettre d'engagement irrévocable en cas de notification, etc) par lequel cette dernière s'engage à exécuter en sous-traitance pour le compte du soumissionnaire x % du montant total hors T.V.A. du présent marché doit alors être joint à l'offre.
Le soumissionnaire précise dans son offre la manière dont il entend satisfaire à ses obligations dans une note distincte ayant spécifiquement pour objet les modalités de la clause sociale qu'il s'engage à exécuter dans le cadre du marché.
Les documents démontrant qu'il satisfait à cette condition sont produits dans les trente jours qui suivent la notification de la décision d'attribution. "
Il est demandé d'informer le service compétent d'Actiris du lancement des marchés de sous-traitance en lui envoyant la copie du cahier spécial des charges.
2.5. Clauses sociales de formation en entreprise
Présentation
Cette forme de clause sociale trouve son fondement dans la loi sur les marchés publics, qui permet autant la formation que l'engagement de demandeurs d'emplois en condition d'exécution du marché.
Marche à suivre
La clause à insérer, qui constitue une condition d'exécution, dans le cahier spécial des charges et dans l'avis de marché, est la suivante :
" Conformément à la loi sur les marchés publics, l'entreprise adjudicataire doit, au cours de l'exécution du présent marché, mettre en oeuvre des actions de formation et d'insertion socioprofessionnelle pour les demandeurs d'emploi selon les précisions suivantes :
- soit en assurant la formation en entreprise sous la forme d'une formation individuelle d'une durée de xx heures, pour xxx demandeurs d'emploi, au métier de xxx;
- soit en assurant la formation en entreprise sous la forme d'une formation collective d'une durée de xx heures pour xxx demandeurs d'emploi au métier xxx dont le programme est convenu entre l'entreprise et l'opérateur public de formation compétent sur le territoire de la Région ".
Pour déterminer le volume horaire de formation, il est recommandé de calculer la part de main d'oeuvre dans le marché et de demander entre 2 à 8 % du volume de main d'oeuvre pour de la formation.
Le soumissionnaire précise dans son offre la manière dont il entend satisfaire à ses obligations dans une note distincte ayant spécifiquement pour objet les modalités de la clause sociale qu'il s'engage à exécuter dans le cadre du marché.
2.6. Intégration de considérations socioprofessionnelles dans l'objet du marché
Ce mécanisme sera uniquement adopté pour des procédures négociéeset/ou des appels d'offres mais en aucun cas pour des adjudications.
Cette disposition sera utilisée par préférence lorsqu'un pouvoir adjudicateur souhaite un effort d'insertion socioprofessionnelle mais en laissant aux opérateurs le choix :
* de la formule d'insertion (sous-traitance à l'économie sociale d'insertion, engagements de demandeurs d'emplois inscrits auprès d'Actiris, etc);
* de l'ampleur de l'effort d'insertion (qui sera évalué par le critère d'attribution).
Présentation
Cette disposition trouve son fondement dans l'article 16 de la loi sur les marchés publics, dans le considérant 46 de la Directive 2004/18/CE du Parlement européen et du Conseil du 31 mars 2004 relative à la coordination des procédures de passation des marchés publics de travaux, de fournitures et de services, ainsi que dans la jurisprudence de la Cour de Justice des Communautés européennes.
" En appel d'offres général ou restreint, le marché doit être attribué au soumissionnaire qui a remis l'offre régulière la plus intéressante, en tenant compte des critères d'attribution qui doivent être mentionnés dans le cahier spécial des charges ou, le cas échéant, dans l'avis de marché. Les critères d'attribution doivent être relatifs à l'objet du marché, par exemple, la qualité des produits ou prestations, le prix, la valeur technique, le caractère esthétique et fonctionnel, les caractéristiques environnementales, des considérations d'ordre social et éthique, le coût d'utilisation, la rentabilité, le service après-vente et l'assistance technique, la date de livraison et le délai de livraison ou d'exécution. Sauf si le cahier spécial des charges en dispose autrement, le pouvoir adjudicateur peut prendre en considération les éventuelles variantes libres présentées par les soumissionnaires. Celles-ci doivent respecter les conditions minimales indiquées dans le cahier spécial des charges et les exigences requises pour leur soumission. "
Marche à suivre
A titre d'exemple, les étapes suivantes sont proposées :
Primo : Elargir l'objet du marché en un double objet, tel que " le présent marché vise des prestations de travaux et de formation, dans une perspective d'insertion socioprofessionnelle " afin d'établir clairement un lien entre le critère d'attribution et l'objet du marché. Cette technique consiste en une adaptation de la formulation de l'objet du marché de manière à mettre en avant les considérations sociales que le pouvoir adjudicateur entend promouvoir.
Secundo : le critère d'attribution doit permettre une objectivation de l'effort d'insertion, il devra donc trouver une formulation précise et objectivable. Un exemple de formulation est présenté ici :
Critère n° X. les performances en matière d'insertion socioprofessionnelle des publics en difficulté : pondération X %
Ces performances seront analysées au regard du nombre d'heures de formation et/ou d'insertion professionnelle des publics en difficulté prévues annuellement pour ce présent marché, et le taux d'encadrement des publics cibles.
L'offre qui présentera le nombre d'heures le plus important et le taux d'encadrement le plus élevé recevra X points. Les autres offres obtiendront un nombre de points qui correspondra au ratio par rapport à la meilleure offre. Moins il y aura d'heures et plus faible sera l'encadrement et moins l'offre recevra de points.
Par exemple, cette valeur peut être déterminée comme suit :
- Valeur A = nombre d'heures annuelles de formation et/ou d'insertion (le nombre d'heures d'insertion via engagement est multiplié par 3 par le PA par rapport aux heures de formation).
- Valeur B = nombre de personnes encadrées/nombre personnes encadrantes.
- Valeur C = valeur A/valeur B.
- Valeur D = Valeur A + Valeur C.
Exemple :
Formation de 5 personnes à raison de 200 h par an et par personne.
Taux d'encadrement = 5 personnes pour 1 encadrant.
Valeur A = 1000 heures.
Valeur B = 5.
Valeur C = 200 h (correspond à 1 encadrant pour les 5 personnes, soit 200 h).
Valeur D = 1000 + 200 = 1200 heures totales.
Ce critère sera analysé au regard des exigences de la clause sociale de l'article X du cahier des charges, d'une note de présentation de la clause sociale au regard du dispositif d'encadrement de l'insertion et de l'effort d'insertion. Un complément d'information sera disponible dans le vade mecum.
Tertio : il s'agira de mentionner le critère dans l'avis de marché ou le cahier spécial des charges.
Quatro : mutatis mutandis, au niveau des conditions d'exécution, il sera inséré une clause du type :
" Conformément à la loi sur les marchés publics, l'entreprise adjudicataire doit, au cours de l'exécution du présent marché, mettre en oeuvre des actions de formation
et/ou d'insertion socioprofessionnelle pour les demandeurs d'emplois :
1. Soit en assurant sur le chantier la formation de demandeurs d'emploi en entreprise au métier de XXX.
Les demandeurs d'emploi :
* doivent être chômeurs complets indemnisés, bénéficiaires du revenu d'intégration sociale ou demandeurs d'emploi libres;
* doivent être âgés d'au moins 18 ans;
* ne doivent pas disposer d'une expérience professionnelle comptabilisant plus de 150 heures de travail dans les 12 derniers mois;
2. Soit en sous-traitant un pourcentage du montant total hors T.V.A. du marché avec des entreprises d'économie sociale d'insertion. Un engagement d'une (ou plusieurs) entreprise d'économie sociale d'insertion par lequel cette dernière s'engage à exécuter en sous-traitance pour le compte du soumissionnaire ce pourcentage du montant total hors T.V.A. du présent marché, doit alors être joint à l'offre. Il sera détaillé dans l'offre le volume horaire d'insertion grâce à cette sous-traitance.
3. Soit le soumissionnaire est une entreprise d'économie sociale d'insertion telle que définie à l'article 59 de la loi du 26 mars 1999 et dans ce cas, les documents à produire sont : les documents attestant de la reconnaissance comme entreprise de travail adapté ou comme initiative d'économie sociale d'insertion au sens de la loi du 26 mars 1999 relative au plan d'action belge pour l'emploi 1998 et portant des dispositions diverses. Dans le cas d'une offre remise par une entreprise issue d'un autre état membre, celle-ci doit apporter la preuve qu'elle remplit des conditions équivalentes dans son pays d'origine. Les documents démontrant qu'elle satisfait à cette condition sont produits dans les trente jours qui suivent la notification de la décision d'attribution.
L'ampleur de cette clause sociale sera cotée dans le critère d'attribution adhoc.
Le soumissionnaire précise dans son offre la manière dont il entend satisfaire à ses obligations dans une note distincte ayant spécifiquement pour objet les considérations socioprofessionnelles dont dans l'objet du marché. "
HOOFDSTUK V. - Strikte naleving van de uitvoering van de sociale clausules
Met het oog op de strikte naleving van de uitvoering van de sociale clausules, staat het de aanbestedende overheid vrij om in specifieke sancties en met name een straf te voorzien wanneer de aannemer, leverancier of dienstenverlener verzuimt de clausule te eerbiedigen.
In geval van verzuim van naleving van de sociale clausules, vastgesteld met naleving van artikel 20 van het algemeen bestek, kan de aanbestedende overheid in het bijzonder bestek een clausule opnemen die haar toelaat om van de aannemer, leverancier of dienstenverlener :
* een straf van 2 % van de oorspronkelijke aannemingssom te eisen;
* en in voorkomend geval, het verschil te eisen tussen het gewestelijk subsidiebedrag waarop de aanbestedende overheid gerechtigd ware geweest, indien de sociale clausule was nageleefd, en het gewestelijk subsidiebedrag dat haar daadwerkelijk zal worden toegekend
Zij kan ook de maatregelen van ambtswege die voorzien zijn in de algemeen aannemingsvoorwaarden toepassen.
Met het oog op de strikte naleving van de uitvoering van de sociale clausules, staat het de aanbestedende overheid vrij om in specifieke sancties en met name een straf te voorzien wanneer de aannemer, leverancier of dienstenverlener verzuimt de clausule te eerbiedigen.
In geval van verzuim van naleving van de sociale clausules, vastgesteld met naleving van artikel 20 van het algemeen bestek, kan de aanbestedende overheid in het bijzonder bestek een clausule opnemen die haar toelaat om van de aannemer, leverancier of dienstenverlener :
* een straf van 2 % van de oorspronkelijke aannemingssom te eisen;
* en in voorkomend geval, het verschil te eisen tussen het gewestelijk subsidiebedrag waarop de aanbestedende overheid gerechtigd ware geweest, indien de sociale clausule was nageleefd, en het gewestelijk subsidiebedrag dat haar daadwerkelijk zal worden toegekend
Zij kan ook de maatregelen van ambtswege die voorzien zijn in de algemeen aannemingsvoorwaarden toepassen.
CHAPITRE V. - Faculté de renforcer le respect d'exécution des clauses sociales
Il est loisible au pouvoir adjudicateur qui désire renforcer le respect d'exécution des clauses sociales d'assortir celles-ci d'une sanction spécifique pénalisant financièrement un opérateur économique qui ne respecte pas celle-ci.
En cas de non respect des clauses sociales constaté conformément à l'article 20 du cahier général des charges, le pouvoir adjudicateur peut insérer dans le cahier spécial des charges une clause lui permettant de réclamer à l'entreprise adjudicataire :
* une pénalité de 2 % du montant initial du marché,
* et le cas échéant, la différence entre le montant du subside régional auquel le pouvoir adjudicateur aurait eu droit si la clause sociale avait été respectée et le montant du subside régional qui lui sera effectivement octroyé
Il peut, en outre, appliquer les mesures prévues d'office au cahier général des charges.
Il est loisible au pouvoir adjudicateur qui désire renforcer le respect d'exécution des clauses sociales d'assortir celles-ci d'une sanction spécifique pénalisant financièrement un opérateur économique qui ne respecte pas celle-ci.
En cas de non respect des clauses sociales constaté conformément à l'article 20 du cahier général des charges, le pouvoir adjudicateur peut insérer dans le cahier spécial des charges une clause lui permettant de réclamer à l'entreprise adjudicataire :
* une pénalité de 2 % du montant initial du marché,
* et le cas échéant, la différence entre le montant du subside régional auquel le pouvoir adjudicateur aurait eu droit si la clause sociale avait été respectée et le montant du subside régional qui lui sera effectivement octroyé
Il peut, en outre, appliquer les mesures prévues d'office au cahier général des charges.
De Minister-President van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering, belast met Plaatselijke Besturen, Ruimtelijke Ordening, Monumenten en Landschappen, Openbare Netheid en Ontwikkelingssamenwerking,
Ch. PICQUE
De Minister van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering, belast met Financiën, Begroting, en Externe Betrekkingen,
G. VANHENGEL
De Minister van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering, belast met Tewerkstelling, Economie, Buitenlandse Handel en Wetenschappelijk Onderzoek,
B. CEREXHE
De Minister van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering, belast met Leefmilieu, Energie en Waterbeleid, Stadsvernieuwing, Brandbestrijding en Dringende Medische Hulp en Huisvesting,
Mevr. E. HUYTEBROECK
De Minister van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering, belast met Openbare Werken en Vervoer,
Mevr. B. GROUWELS
Ch. PICQUE
De Minister van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering, belast met Financiën, Begroting, en Externe Betrekkingen,
G. VANHENGEL
De Minister van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering, belast met Tewerkstelling, Economie, Buitenlandse Handel en Wetenschappelijk Onderzoek,
B. CEREXHE
De Minister van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering, belast met Leefmilieu, Energie en Waterbeleid, Stadsvernieuwing, Brandbestrijding en Dringende Medische Hulp en Huisvesting,
Mevr. E. HUYTEBROECK
De Minister van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering, belast met Openbare Werken en Vervoer,
Mevr. B. GROUWELS
Le Ministre-Président du Gouvernement de la Région de Bruxelles-Capitale, chargé des Pouvoirs locaux, de l'Aménagement du Territoire, des Monuments et Sites, de la Propreté publique et de la Coopération au Développement,
Ch. PICQUE
Le Ministre du Gouvernement de la Région de Bruxelles-Capitale, chargé des Finances, du Budget et des Relations extérieures,
G. VANHENGEL
Le Ministre du Gouvernement de la Région de Bruxelles-Capitale, chargé de l'Emploi, de l'Economie, du Commerce extérieur et de la Recherche scientifique,
B. CEREXHE
La Ministre du Gouvernement de la Région de Bruxelles-Capitale, chargée de l'Environnement, de l'Energie et de la Politique de l'Eau, de la Rénovation urbaine, de la Lutte contre l'Incendie et l'Aide médicale urgente et du Logement,
Mme E. HUYTEBROECK
La Ministre du Gouvernement de la Région de Bruxelles-Capitale, chargée des Travaux publics et des Transports,
Mme B. GROUWELS
Ch. PICQUE
Le Ministre du Gouvernement de la Région de Bruxelles-Capitale, chargé des Finances, du Budget et des Relations extérieures,
G. VANHENGEL
Le Ministre du Gouvernement de la Région de Bruxelles-Capitale, chargé de l'Emploi, de l'Economie, du Commerce extérieur et de la Recherche scientifique,
B. CEREXHE
La Ministre du Gouvernement de la Région de Bruxelles-Capitale, chargée de l'Environnement, de l'Energie et de la Politique de l'Eau, de la Rénovation urbaine, de la Lutte contre l'Incendie et l'Aide médicale urgente et du Logement,
Mme E. HUYTEBROECK
La Ministre du Gouvernement de la Région de Bruxelles-Capitale, chargée des Travaux publics et des Transports,
Mme B. GROUWELS